Καστοριά: Συσκέψεις, τσιμέντο και μια λίμνη που πνίγεται Ανάγνωση άρθρου

Η Καστοριά

Σε όλον τον κόσμο, έμαθαν και ξέρουν π.χ. ότι οι αρκούδες είναι συμβίες στην γη και ζουν με αυτές. Εδώ στην Καστοριά- το μόνο που ξέρουμε, είναι αέναα συσκέψεις επί συσκέψεων για την αντιμετώπιση της αρκούδας. Όπως κάνουμε συσκέψεις, επι συσκέψεων για την ανάπτυξη. Επι δεκαετίες το μόνο πρόβλημα ήταν η συνεχώς φθίνουσα πορεία της γουνοποιίας, παρόλο που στον κόσμο η ζήτηση γουναρικών έφθινε συνεχώς. Κάποια στιγμή μας προέκυψε και η τουριστική ανάπτυξη που και αυτή εδώ και δεκαετίες μονοαπασχολεί τοπική κοινωνία και τοπικές αρχές. Και για αυτό, συσκέψεις επί συσκέψεων, χωρίς ο παράγων δυνατότητας τουριστικών προσφορών του νομού να μπαίνει στην σκέψη, αν ήδη έχει κορεσθεί.

Μερικοί δίνουν την εντύπωση ότι ντε και καλά να φτάσουμε και γιατί όχι να ξεπεράσουμε άλλες παραθαλάσσιες περιοχές, Χανιά, Ρόδο, Μύκονο, Ναύπλιο κλπ. Ποιός ξέρει, μπορεί να σύγκριναν την θάλασσα με την λίμνη και έτσι να βλέπουν ότι οι δυνατότητες, η ικανότητα της περιοχής μπορεί να συγκριθεί με αυτές τις περιοχές.

Μια λίμνη που την έχουμε καταντήσει μια μεγάλη πισίνα χωρίς να μπορούμε να κολυμπήσουμε γιατί τα νερά της δεν είναι εγγυημένα καθαρά για κολύμπι. Ο ημερήσιος τουρισμός ή ο 2ήμερος τουρισμός με συνδυασμό επισκέψεων σε Πρέσπες, Νυμφαίο, Φλώρινα και άλλες γύρω περιοχές να έχει κάποιο μέλλον, κυρίως για τον εσωτερικό τουρισμό και σχετικά σπάνια για ξένους τουρίστες.

Μπορεί επίσης από παραθαλάσσια πραγματικά τουριστικά μέρη, όπως η Χαλκιδική, Κατερίνη, κάποια τουριστικά γραφεία να προσφέρουν ημερήσιες εκδρομές στην δυτική Μακεδονία ή και μόνο για Καστοριά ή Πρέσπες, στις οποίες μπορείς να κάνεις και καμιά βουτιά να δροσιστείς.

Τα χωριά του νομού, εδώ και δεκαετίες καταστράφηκαν, όχι μόνο από την εγκατάλειψη των κατοίκων, αλλά κυρίως θα έλεγα, από πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις των τοπικών αρχών, Δήμων και νομαρχιών, περιφερειών. Γέμισαν τον Γράμμο δρόμους, γέμισαν τα χωριά τσιμέντα και ασφάλτους. Σε κανένα χωριό δεν βρίσκεις π.χ. πλακόστρωτους δρόμους, πολύ περισσότερο σπίτια με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Όπως τα χωριά των Ιωαννίνων, του Πηλίου και πολλών άλλων περιοχών της Ελλάδας. Άκουσα πρόσφατα και μια σύγκριση της λίμνης Κόμο στην βόρεια Ιταλία με την Καστοριά!!!! Επείδη έχω πάει εκεί την δεκαετία του 1980, τολμώ να πω με σιγουριά, ότι ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΣΧΕΣΗ το ένα με το άλλο.

Εκεί αγαπούν την φύση και τα δένδρα, στην Καστοριά μισούν τα δένδρα. Τα τελευταία πολλά χρόνια στην πόλη, δεν έχουν φυτευτεί νέα δένδρα, παρά μόνο αποδεκατίστηκαν αυτά που δήμαρχος από την δεκαετία του 1990 φύτεψε, και πολύ πιο πριν κάποιοι άλλοι, ακόμα και από τα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Μερικά πλατάνια, ευτυχώς αντικαταστάθηκαν πριν κάποια χρόνια.

Όσο η Καστοριά δεν προσγειώνεται, θα συνεχίσει να κάνει συσκέψεις επί συσκέψεων για την γουνοποιία, τον τουρισμό και τις αρκούδες πως να τις περιορίσει ή αν είναι δυνατόν και να τις διώξει. Ξέρω ότι πολλοί καστοριανοί με αυτό το σχόλιο θα με μισήσετε, αλλά προλαβαίνω να πω, πρόβλημα σας.

Μια βαθιά απογοήτευση για την κατάσταση στην Καστοριά, με έμφαση στην έλλειψη ουσιαστικής ανάπτυξης, την κακή διαχείριση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων, και την εμμονή με ατελέσφορες συσκέψεις. Κρίσιμα ζητήματα όπως η παρακμή της γουνοποιίας, η περιορισμένη τουριστική δυναμική, η υποβάθμιση της λίμνης, η καταστροφή των χωριών και η έλλειψη σεβασμού προς τη φύση και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Θίγεις επίσης την αδικαιολόγητη σύγκριση με άλλες περιοχές, όπως η λίμνη Κόμο ή δημοφιλείς τουριστικοί προορισμοί, και την απουσία ρεαλιστικής αυτογνωσίας.

1. Γουνοποιία: Η παρακμή της γουνοποιίας είναι μέρος μιας παγκόσμιας τάσης, λόγω αλλαγών στις καταναλωτικές συνήθειες και την αυξανόμενη ευαισθησία για τα δικαιώματα των ζώων. Η εμμονή σε αυτήν ως μοναδικό πυλώνα ανάπτυξης δείχνει έλλειψη προσαρμογής στις σύγχρονες πραγματικότητες. Αντί για συσκέψεις, θα μπορούσε να επενδυθεί σε έρευνα για εναλλακτικές βιομηχανίες, όπως βιώσιμα υλικά ή οικολογικά προϊόντα.
2. Τουρισμός: Η Καστοριά δεν μπορεί να συναγωνιστεί παραθαλάσσιους προορισμούς όπως τα Χανιά ή η Μύκονος, καθώς η λίμνη της, όπως σωστά επισημαίνεις, δεν είναι κατάλληλη για κολύμβηση λόγω ρύπανσης. Ωστόσο, έχει μοναδικά πλεονεκτήματα: το φυσικό κάλλος, η ιστορία, και η εγγύτητα σε περιοχές όπως οι Πρέσπες και το Νυμφαίο. Μια ρεαλιστική στρατηγική θα μπορούσε να επικεντρωθεί σε:
   • Οικοτουρισμό: Δημιουργία μονοπατιών πεζοπορίας, παρατήρηση πουλιών, και συνεργασία με τις Πρέσπες για πακέτα εσωτερικού τουρισμού.
   • Πολιτιστικό τουρισμό: Αναβίωση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και ανάδειξη της βυζαντινής κληρονομιάς.
   • Ημερήσιες εκδρομές: Συνεργασία με τουριστικά γραφεία από Χαλκιδική ή Θεσσαλονίκη για οργανωμένες επισκέψεις.
3. Λίμνη και περιβάλλον: Η υποβάθμιση της λίμνης είναι κρίσιμο ζήτημα. Η καθαριότητα του νερού απαιτεί επείγουσα δράση, όπως έλεγχο απορροών και επένδυση σε υποδομές επεξεργασίας λυμάτων. Η αποψίλωση δένδρων και η έλλειψη πρασίνου εντείνουν την εικόνα εγκατάλειψης. Ένα πρόγραμμα αναδάσωσης και προστασίας της φύσης, με συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας, θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την κατάσταση.
4. Χωριά και αρχιτεκτονική: Η καταστροφή της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής είναι μη αναστρέψιμη σε μεγάλο βαθμό, αλλά υπάρχει ακόμα δυνατότητα διάσωσης. Χρειάζονται κίνητρα για ιδιώτες να αναπαλαιώσουν κτίρια με σεβασμό στην τοπική ταυτότητα, αντί για τσιμεντοποίηση. Παραδείγματα από το Πήλιο ή τα Ζαγοροχώρια δείχνουν πώς η παράδοση μπορεί να προσελκύσει τουρίστες.
5. Αρκούδες: Η συνύπαρξη με την άγρια ζωή απαιτεί εκπαίδευση και υποδομές (π.χ. κάδοι σκουπιδιών ανθεκτικοί σε αρκούδες), αντί για απόπειρες «εκδίωξης». Η παρουσία αρκούδων θα μπορούσε να αξιοποιηθεί τουριστικά, όπως γίνεται σε άλλες χώρες, με οργανωμένες δραστηριότητες παρατήρησης.
6. Συσκέψεις και τοπική διοίκηση: Η κριτική σου για τις ατέρμονες συσκέψεις είναι εύστοχη. Η έλλειψη υλοποίησης δείχνει ανάγκη για πιο διαφανείς και συμμετοχικές διαδικασίες, με έμφαση σε μετρήσιμους στόχους και λογοδοσία.

Πρόταση: Η Καστοριά χρειάζεται ένα ρεαλιστικό όραμα που να αξιοποιεί τα δυνατά της σημεία (φύση, ιστορία, εγγύτητα σε άλλους προορισμούς) και να εγκαταλείψει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να γίνει Μύκονος ή Κόμο. Ένα πλάνο με:

• Επένδυση σε καθαρή λίμνη και πράσινο.
• Ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας (αρχιτεκτονική, ιστορία).
• Συνεργασία με γειτονικές περιοχές για συνδυαστικό τουρισμό.
• Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση για τη συνύπαρξη με τη φύση.

Παραδείγματα από ελληνικές περιοχές και το εξωτερικό, όπου ο σεβασμός στη φύση και την παράδοση έχει οδηγήσει σε επιτυχημένες πρακτικές διατήρησης και ανάπτυξης, με έμφαση σε βιώσιμες προσεγγίσεις που θα μπορούσαν να εμπνεύσουν την Καστοριά.

Ελληνικές περιοχές που σέβονται τη φύση και την παράδοση

1. Ζαγοροχώρια, Ήπειρος
   • Φύση: Τα Ζαγοροχώρια, στο Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου, είναι γνωστά για την προστασία του φυσικού τους περιβάλλοντος, με περιοχές NATURA 2000 όπως το φαράγγι του Βίκου και τον ποταμό Αώο. Υπάρχουν προγράμματα οικοτουρισμού, πεζοπορίας και παρατήρησης της άγριας ζωής, με έμφαση στη βιωσιμότητα.
   • Παράδοση: Τα πέτρινα σπίτια και τα καλντερίμια διατηρούνται με αυστηρούς κανονισμούς δόμησης. Χωριά όπως το Πάπιγκο και η Βίτσα διατηρούν την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, ενώ τοπικές γιορτές (π.χ. πανηγύρια) ενισχύουν την πολιτιστική κληρονομιά.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να υιοθετήσει παρόμοιους κανονισμούς για την αποκατάσταση παραδοσιακών κτιρίων και να επενδύσει σε οικοτουριστικές διαδρομές στον Γράμμο ή τις Πρέσπες.
2. Πήλιο, Θεσσαλία
   • Φύση: Το Πήλιο συνδυάζει βουνό και θάλασσα, με δάση οξιάς και καστανιάς που προστατεύονται μέσω οικολογικών πρωτοβουλιών. Παράλληλα, υπάρχουν μονοπάτια πεζοπορίας (Κένταυρος) και προγράμματα αγροτουρισμού που προωθούν τη βιώσιμη γεωργία.
   • Παράδοση: Χωριά όπως η Τσαγκαράδα και ο Άγιος Ιωάννης διατηρούν αρχοντικά και πλακόστρωτους δρόμους, ενώ τοπικά προϊόντα (π.χ. μέλι, τσίπουρο) προβάλλονται μέσω φεστιβάλ. Η αρχιτεκτονική του Πηλίου προστατεύεται από νομοθεσία που περιορίζει την τσιμεντοποίηση.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να επενδύσει σε ανάδειξη τοπικών προϊόντων και φεστιβάλ, καθώς και σε περιορισμούς δόμησης για να διατηρήσει την παραδοσιακή της ταυτότητα.
3. Λαύριο, Αττική
   • Φύση: Το Λαύριο έχει ενταχθεί στα Παγκόσμια Γεωπάρκα UNESCO λόγω της γεωλογικής του κληρονομιάς, με έμφαση στην προστασία του φυσικού τοπίου και των παλαιών μεταλλείων. Υπάρχουν πρωτοβουλίες για εκπαίδευση και τουρισμό που σέβονται το περιβάλλον.
   • Παράδοση: Η περιοχή συνδυάζει την ιστορική μεταλλευτική κληρονομιά με πολιτιστικές δράσεις, όπως μουσεία και εκθέσεις, που αναδεικνύουν την ιστορία της.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα γεωπάρκο ή θεματικό πάρκο για τη γουνοποιία, συνδυάζοντας ιστορία και περιβαλλοντική ευαισθησία.
4. Μήλος, Κυκλάδες
   • Φύση: Η Μήλος, μέλος των Γεωπάρκων UNESCO, προστατεύει το μοναδικό ηφαιστειακό της τοπίο με προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και βιώσιμου τουρισμού. Υπάρχουν περιορισμοί στην ανεξέλεγκτη δόμηση για τη διατήρηση του φυσικού κάλλους.
   • Παράδοση: Τα χωριά (π.χ. Πλάκα, Κλήμα) διατηρούν την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, ενώ τοπικά έθιμα, όπως τα πανηγύρια, προσελκύουν επισκέπτες.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να μάθει από τη Μήλο πώς να συνδυάζει τη φυσική ομορφιά της λίμνης με την πολιτιστική κληρονομιά, προωθώντας βιώσιμες δραστηριότητες.

Παραδείγματα από το εξωτερικό

1. Τουσκάνη, Ιταλία (περιοχή γύρω από τη λίμνη Τρασιμένη)
   • Φύση: Η Τουσκάνη είναι γνωστή για τη διατήρηση του φυσικού της τοπίου, με ελαιώνες, αμπελώνες και προστατευόμενες περιοχές. Η λίμνη Τρασιμένη, αν και μικρότερη από το Κόμο, είναι καθαρή και προσελκύει τουρίστες για κολύμβηση, ιστιοπλοΐα και οικοτουρισμό. Υπάρχουν αυστηροί κανονισμοί για την προστασία του περιβάλλοντος.
   • Παράδοση: Χωριά όπως η Κορτόνα διατηρούν μεσαιωνική αρχιτεκτονική, ενώ τοπικά φεστιβάλ (π.χ. γιορτές κρασιού) ενισχύουν την πολιτιστική ταυτότητα. Η περιοχή επενδύει σε αγροτουρισμό, προσφέροντας εμπειρίες σε παραδοσιακά αγροκτήματα.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να επενδύσει σε καθαρισμό της λίμνης και να δημιουργήσει εμπειρίες αγροτουρισμού, όπως επισκέψεις σε τοπικές φάρμες ή εργαστήρια.
2. Μπάνφ, Καναδάς (Εθνικό Πάρκο)
   • Φύση: Το Εθνικό Πάρκο Μπάνφ στον Καναδά είναι πρότυπο διαχείρισης φυσικών πόρων, με αυστηρούς κανονισμούς για την προστασία της άγριας ζωής (συμπεριλαμβανομένων αρκούδων) και του τοπίου. Υπάρχουν προγράμματα εκπαίδευσης για τη συνύπαρξη ανθρώπων-αρκούδων, όπως ειδικοί κάδοι σκουπιδιών και μονοπάτια πεζοπορίας.
   • Παράδοση: Η περιοχή σέβεται την κουλτούρα των ιθαγενών πληθυσμών, με μουσεία και πολιτιστικές εκδηλώσεις που αναδεικνύουν την ιστορία τους.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να υιοθετήσει πρακτικές συνύπαρξης με τις αρκούδες, όπως εκπαίδευση κατοίκων και τουριστών, αντί για προσπάθειες περιορισμού τους.
3. Λίμνη Κόμο, Ιταλία
   • Φύση: Σε αντίθεση με την Καστοριά, η λίμνη Κόμο διατηρεί καθαρά νερά χάρη σε αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς και επενδύσεις σε υποδομές. Η περιοχή προωθεί δραστηριότητες όπως ιστιοπλοΐα και περιηγήσεις στη φύση, με σεβασμό στο περιβάλλον.
   • Παράδοση: Τα χωριά γύρω από τη λίμνη (π.χ. Μπελάτζιο) διατηρούν την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, με πέτρινα κτίρια και στενά δρομάκια. Η περιοχή συνδυάζει πολυτέλεια με πολιτιστική κληρονομιά, προσελκύοντας διεθνείς τουρίστες.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά χρειάζεται επείγουσα επένδυση στην καθαριότητα της λίμνης και περιορισμούς στη δόμηση για να αναδείξει τη φυσική και αρχιτεκτονική της ομορφιά.
4. Όρσα, Σουηδία (Περιοχή με αρκούδες)
   • Φύση: Η Όρσα φιλοξενεί το μεγαλύτερο πάρκο αρκούδων της Ευρώπης, όπου οι αρκούδες ζουν σε φυσικό περιβάλλον και οι επισκέπτες τις παρατηρούν με ασφάλεια. Η περιοχή προωθεί οικοτουρισμό με έμφαση στην εκπαίδευση για τη διατήρηση της άγριας ζωής.
   • Παράδοση: Η σουηδική παράδοση διατηρείται μέσω τοπικών χειροτεχνιών και φεστιβάλ, ενώ τα ξύλινα σπίτια ενισχύουν την αισθητική της περιοχής.
   • Παράδειγμα για Καστοριά: Η Καστοριά θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα κέντρο παρατήρησης αρκούδων στον Γράμμο, συνδυάζοντας τουρισμό και περιβαλλοντική ευαισθησία.

Συμπεράσματα για την Καστοριά

Η Καστοριά μπορεί να εμπνευστεί από αυτά τα παραδείγματα για να:

• Καθαρίσει τη λίμνη με επενδύσεις σε υποδομές, όπως στην Κόμο ή τη Μήλο.
• Προστατεύσει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική με κανονισμούς, όπως στα Ζαγοροχώρια και το Πήλιο.
• Αναπτύξει οικοτουρισμό με μονοπάτια και δραστηριότητες παρατήρησης φύσης, όπως στο Μπάνφ ή την Όρσα.
• Συνεργαστεί με γειτονικές περιοχές (Πρέσπες, Νυμφαίο) για συνδυαστικά τουριστικά πακέτα, όπως γίνεται στην Τουσκάνη.
• Εκπαιδεύσει κατοίκους και επισκέπτες για τη συνύπαρξη με αρκούδες, αντί για ατελέσφορες συσκέψεις.

Ιδέες για τον Τουρισμό στην Καστοριά

Οι συσκέψεις θα μπορούσαν να επικεντρώνονται στη διατήρηση του ήδη υπάρχοντος τουρισμού, με σκοπό να τον κρατήσουν σταθερό και ποιοτικό, αντί για την ουτοπία να τον μεγαλώσουν περισσότερο, ειδικά όταν οι υπηρεσίες από μόνες τους, αν είναι καλές, θα οδηγήσουν σε φυσική αύξηση χωρίς τις δήθεν συσκέψεις των τοπικών παραγόντων. Η Καστοριά θα μπορούσε να αναπτύξει μια ταυτότητα γαστριμαργικού προορισμού, αναβαθμίζοντας την τοπική κουζίνα με βιολογικά προϊόντα, κρέατα και αυγά ελευθέρας βοσκής, καθώς και ψάρια της λίμνης όπως γουλιανούς, γριβάδια και πεταλούδες, σε συνεργασία με κορυφαίους σεφ που θα προτείνουν καινοτόμες συνταγές. Αυτό θα αναδείξει την περιοχή ως γαστριμαργικό κέντρο, προσελκύοντας επισκέπτες που αναζητούν αυθεντικές γευστικές εμπειρίες. Ο τουριστικός οβολός θα κατανεμηθεί ευρύτερα, ενισχύοντας τον πρωτογενή τομέα και τους τοπικούς παραγωγούς.

Επιπλέον, η λίμνη, που παράγει σημαντικούς τόνους πεταλούδας, θα μπορούσε να γίνει βάση για τη δημιουργία μιας μικρής βιομηχανικής μονάδας. Τα ψάρια αυτά, μετά την αφαίρεση των πολλών αγκαθιών τους, θα μπορούσαν να μετατραπούν σε εδέσματα για ανθρώπους ή ακόμα και σε γατοκονσέρβες, αξιοποιώντας πλήρως τον διαθέσιμο πόρο. Αυτή η πρωτοβουλία θα ενθαρρύνει τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας για ψαράδες, αναζωογονώντας το επάγγελμα και ενισχύοντας την τοπική οικονομία.