Η μάχη για τον Καποδίστρια και η αποδόμηση της ελληνικής συνείδησης
Η επερχόμενη ταινία του σκηνοθέτη κ. Σμαραγδή για τον Ιωάννη Καποδίστρια έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις, ακόμη και πριν την προβολή της, ξεσηκώνοντας κύκλους που την χαρακτηρίζουν ως «κίτς» (kitsch: τέχνη κακής ποιότητας που στοχεύει στη λαϊκή απήχηση). Οι αντιδράσεις αυτές εντάσσονται στην ίδια κατηγορία ανθρώπων που στο παρελθόν θεωρούσαν οτιδήποτε νεοκλασικό ανεγειρόταν στο κέντρο των Αθηνών ως «κίτς», ενώ αντίθετα θεωρούσαν μεγαλοπρεπές οτιδήποτε είχε λαμαρίνα και γυαλιά, αποτελώντας κακή κόπια της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.
Ειδικά η ταινία του Σμαραγδή πονά τους σύγχρονους εθνο-αποδομητές και θαυμαστές του Φαλμεράγερ. Ήδη από το τρέιλερ (trailer: προεπισκόπηση ταινίας), συγκεκριμένοι κύκλοι, με «νεοαριστικές κομμουνιστικές καταβολές» που τις κρύβουν κάτω από το χιούμορ, χαρακτηρίζουν την ταινία ως «καυτή κινηματογραφική πατάτα». Είναι αξιοσημείωτη η αναντιστοιχία όπου η «θεία Σταματίνα» στη σειρά «Σέρρες» του Καπουτζίδη αποθεώνεται από αυτούς τους συγκεκριμένους κύκλους, ενώ ο Καποδίστριας του Σμαραγδή αποδομείται.
Η Αποδόμηση της Ιστορίας και ο Φόβος για την Αυτοκρατορική Συνείδηση
Ένα ουσιώδες ζήτημα που αναδεικνύεται είναι η γεωπολιτική και πολιτισμική σύγκριση. Την ώρα που η Τουρκία «μεγαλώνει τα παιδιά της με το προπαγανδιστικό ιδεολόγημα της Γαλάζιας Πατρίδας», η οποία επιδιώκει να κλείσει την Ελλάδα δυτικά του 25ου Μεσημβρινού, τα σχολικά βιβλία στην Ελλάδα διδάσκουν ότι «μας επετέθησαν οι Ιταλοί και κλειστήκαμε στα υπόγεια». Αυτό είναι ευθέως προπαγανδιστικό, καλλιεργεί μια ηττοπάθεια ενός «φοβισμένου γερασμένου κράτους», και είναι εντελώς αναληθές, καθώς οι φωτογραφίες και τα βίντεο δείχνουν τους Έλληνες στρατιώτες να πηγαίνουν στον ελληνοϊταλικό πόλεμο «με το χαμόγελο στα χείλη». Αντί να διδάσκουμε την αιώνια Ελλάδα, όλα αυτά αποδομούνται.
Οι επιθέσεις κατά της ταινίας και του Καποδίστρια συνδέονται με μια ευρύτερη προσπάθεια αποδόμησης της συνέχειας του Ελληνισμού. Χαρακτηριστικό είναι το δημοσίευμα που ισχυρίζεται ότι το Βυζάντιο δεν αποτελεί στοιχείο του Ελληνισμού ούτε προεπαναστατικά, ούτε κατά τη διάρκεια του Αγώνα, ούτε αναφέρεται από τους διαφωτιστές – κάτι που είναι «αναληθέστατο». Το Βυζάντιο, ως Ελληνική Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ήταν κεντρικό στοιχείο της εθνικής συνείδησης για πολλούς προεπαναστατικούς διανοουμένους. Άλλωστε, οι ελληνικές επαναστάσεις, με την τελευταία του 1821 να επιτυγχάνει, είχαν ως στόχο την ανασύσταση της ύστερης βυζαντινής ελληνικής αυτοκρατορίας. Στην αντίληψη των αγωνιστών, το Βυζάντιο ήταν συνέχεια της Αρχαίας Ελλάδας, και ο στόχος της Μεγάλης Ιδέας ήταν η αποκατάσταση του ελληνικού κράτους στα όρια του ύστερου Βυζαντίου.
Αυτό αποδεικνύεται εύκολα, για παράδειγμα, από την απάντηση του Κολοκοτρώνη στον Άμιλτον, ο οποίος, όταν ρωτήθηκε γιατί δεν συμβιβάζονται, απάντησε ότι ο βασιλιάς τους (ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος) δεν σκοτώθηκε και δεν υπέγραψε καμία συνθήκη, ενώ η φρουρά (οι κλέφτες και οι αρματολοί) και τα φρούρια (το Σούλι και η Μάνη) παρέμειναν. Ουσιαστικά, ο Κολοκοτρώνης ανέδειξε ότι η θυσία του Παλαιολόγου είχε ουσία, καθώς δεν παρέδωσε την Πόλη, και αυτή η ουσία κράτησε τους Έλληνες ανυπότακτους μέχρι την κατάλληλη στιγμή.
Ιωάννης Καποδίστριας: Ο Ευρωπαίος Διπλωμάτης και Πολιτικός Οραματιστής
Ο κόμης Ιωάννης Αντώνιος Καποδίστριας γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1776 σε ευγενή οικογένεια βενετικής καταγωγής. Σπούδασε Ιατρική στην Πάδοβα της Ιταλίας (1794-1797), ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα Νομικής και Φιλοσοφίας, λαμβάνοντας μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή παιδεία που θα τον καθιστούσε έναν από τους πλέον καλλιεργημένους Έλληνες της εποχής του. Μετά την επιστροφή του στην Κέρκυρα, άσκησε αφιλοκερδώς το ιατρικό επάγγελμα, επιδεικνύοντας από νωρίς την αίσθηση κοινωνικής προσφοράς που θα τον χαρακτήριζε σε όλη του τη ζωή.
Η πολιτική του σταδιοδρομία ξεκίνησε στην Επτάνησο Πολιτεία, το πρώτο νεοελληνικό κρατικό μόρφωμα που ιδρύθηκε το 1800 υπό ρωσική προστασία. Σε ηλικία μόλις 25 ετών, το 1801, ο Καποδίστριας διορίστηκε Γραμματέας της Επικρατείας επί των Εξωτερικών, των Ναυτικών και του Εμπορίου, και ταυτόχρονα «Επιστάτης της Παιδείας». Σε αυτόν τον ρόλο έδειξε εξαιρετικές διοικητικές ικανότητες, εργαζόμενος συστηματικά για την εφαρμογή του Συντάγματος, την επιμόρφωση των διοικητικών υπαλλήλων και την ίδρυση νέων σχολείων. Χάρη στην πολιτική του οξυδέρκεια απέτρεψε την εξέγερση της Κεφαλλονιάς, γεγονός που θα μπορούσε να είχε απρόβλεπτες συνέπειες στη συνοχή της νεότευκτης πολιτείας.
Το 1807, ο Καποδίστριας συντόνισε με επιτυχία την άμυνα της Λευκάδας εναντίον της επίθεσης του Αλή Πασά, όπου γνώρισε τους Έλληνες πολεμάρχους και αγωνιστές. Ωστόσο, το ίδιο έτος η Επτάνησος Πολιτεία καταργήθηκε και τα Επτάνησα παραχωρήθηκαν στους Αυτοκρατορικούς Γάλλους με τη Συνθήκη του Τιλσίτ. Το 1808 ο Καποδίστριας μετέβη στην Αγία Πετρούπολη έχοντας ήδη λάβει από τον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ το παράσημο του Ιππότη του Τάγματος της Αγίας Άννας, ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Ρώσου Υπουργού Εξωτερικών κόμη Ρομαντζώφ.
Η Διπλωματική Θητεία στη Ρωσία και η Ευρωπαϊκή Πολιτική
Από το 1808 έως το 1822, ο Καποδίστριας υπηρέτησε στη ρωσική διπλωματία με διακεκριμένο τρόπο. Το 1816 ανέλαβε τη θέση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας δίπλα στον Κ. Β. Νεσσελροντ, μία από τις υψηλότερες θέσεις στην αυτοκρατορία. Η διπλωματική του δράση ήταν πολυσχιδής και σημαντική: συμμετείχε ενεργά στο Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815) που αναδιοργάνωσε την Ευρώπη μετά τον Ναπολεόντα, συνέβαλε προσωπικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ελβετίας και έδρασε ως κεντρικός διαπραγματευτής σε πολλά ευρωπαϊκά ζητήματα.
Το 1822 ο Καποδίστριας αποσύρθηκε από το διπλωματικό σώμα λόγω διαφωνίας με τον Τσάρο Αλέξανδρο για το ελληνικό ζήτημα – ο Τσάρος δεν ήθελε να υποστηρίξει ενεργά την ελληνική επανάσταση που είχε ξεσπάσει το 1821, ενώ ο Καποδίστριας πίεζε για ρωσική παρέμβαση. Εγκαταστάθηκε στη Γενεύη της Ελβετίας, όπου παρέμεινε μέχρι το 1827, παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις του ελληνικού αγώνα και διατηρώντας την επιρροή του στις ευρωπαϊκές διπλωματικές κινήσεις. Το διεθνές του κύρος και οι προσωπικές φιλίες που είχε καλλιεργήσει στις ευρωπαϊκές αυλές θα αποδεικνύονταν καθοριστικά για την Ελλάδα.
Η Σκοπιμότητα των Επιθέσεων στον Καποδίστρια
Το ζήτημα της αποδόμησης επεκτείνεται και σε λεπτομέρειες. Ένα δημοσίευμα της LOM ισχυρίστηκε ότι ο Καποδίστριας δεν θα μπορούσε να γνωρίζει για τον Μινωικό πολιτισμό, καθώς η ύπαρξή του ανακαλύφθηκε 70 χρόνια μετά τον θάνατό του. Αυτή η «μισή αλήθεια είναι χειρότερη από ολόκληρη την αλήθεια». Αν και ισχύει ότι η αρχαιολογική ανακάλυψη έγινε αργότερα, υπήρχε ήδη αντίληψη για τον Μίνωα: ο Ρήγας Φεραίος, προεπαναστατικός, αναφέρει την Κρήτη και τον Μίνωα σε πατριωτικά κείμενα ως σύμβολο ελληνικής θαλασσοκρατίας και πρόγονο της ελεύθερης Ελλάδας. Επιπλέον, το Classical Dictionary του John Lemprière του 1788, διάσημο στην Ευρώπη και την Ελλάδα, περιέγραφε τον Μίνωα ως Βασιλιά της Κρήτης, νομοθέτη και τύραννο.
Το σημαντικότερο που φοβούνται οι σύγχρονοι κύκλοι είναι:
Η ηθική συγκρότηση του Καποδίστρια. Ήταν ένας αρχιτέκτονας πολιτικός άνδρας, και η σύγκριση με τις σημερινές πολιτικές ηγεσίες θα είναι καταλυτική.
Η υπέρβαση των διχοτομήσεων. Ο Καποδίστριας ήθελε να ανασυστήσει την ελληνορωμαϊκή αυτοκρατορία, ώστε η Ελλάδα να μην είναι μέρος της αποικιοκρατίας των Μεγάλων Δυνάμεων.
Ο αυτοκρατορικός ανθρωπότυπος. Οι δυνάμεις τρέμουν να βγει μια τέτοια ταινία, διότι ο Έλληνας θα αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι ο ελληνορθόδοξος ανθρωπότυπος είναι αυτοκρατορικός ανθρωπότυπος, απόγονος χιλιάδων ετών αυτοκρατορίας.
Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, επιχειρήθηκε η εξάλειψη αυτής της χιλιετούς αυτοκρατορικής συνείδησης, διότι γεωπολιτικά συνέφερε τις Μεγάλες Δυνάμεις να μην υπάρχει μια τέτοια αυτοκρατορία που θα ήλεγχε το Σουέζ, τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και τα Δαρδανέλλια. Μια τέτοια οντότητα είχε δική της πολιτισμική συγκρότηση και αντιπαρατάχθηκε τόσο στα ισλαμιστικά στίφη όσο και στην ανατολική και ολοκληρωτική βαρβαρότητα.
Το Κυβερνητικό Έργο του Καποδίστρια 1828-1831
Στις αρχές του 1828 ο Καποδίστριας έφτασε στο Ναύπλιο ως πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, αφού είχε εκλεγεί από την Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας την άνοιξη του 1827. Η κατάσταση που βρήκε ήταν τραγική: η χώρα ήταν κατερειπωμένη, ο λαός εξαθλιωμένος, ληστές και πειρατές έλεγχαν μεγάλες περιοχές, ενώ αιγυπτιακός στρατός παρέμενε στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο και τουρκικός στη Στερεά Ελλάδα. Ο Καποδίστριας, έχοντας εμπειρία από την οργάνωση της Επτανήσου Πολιτείας και τη διακυβέρνηση ευρωπαϊκών υποθέσεων, αντιλήφθηκε ότι για την αντιμετώπιση της κατάστασης χρειαζόταν ισχυρή κεντρική εξουσία.
Ανέστειλε την ισχύ του συντάγματος της Τροιζήνας και συγκέντρωσε όλες τις εξουσίες στα χέρια του. Η Δ΄ Εθνοσυνέλευση (Άργος, καλοκαίρι 1829) επικύρωσε αυτές τις αποφάσεις. Στα τρία χρόνια της διακυβέρνησής του (1828-1831), ο Καποδίστριας επέτυχε να «θαυματουργήσει»: συγκρότησε κυβέρνηση και διοίκηση από το μηδέν, ανασυγκρότησε τον στρατό και τον στόλο, σχεδίασε και πραγματοποίησε απελευθερωτικές πολεμικές επιχειρήσεις στα όρια του στρατιωτικά εφικτού. Το 1829 οι τουρκικές δυνάμεις αποχώρησαν από τη Στερεά Ελλάδα.
Στον οικονομικό τομέα, ο Καποδίστριας σχημάτισε το πρώτο κρατικό ταμείο από εισφορές Ελλήνων του εξωτερικού και φιλελλήνων, προχώρησε στην ίδρυση τράπεζας με τη συνεργασία του Γαλλοελβετού τραπεζίτη Εΰνάρδου, και κόπησε το πρώτο ελληνικό νόμισμα, τον φοίνικα. Εφάρμοσε αυστηρή λιτότητα στις δημόσιες δαπάνες και ετοίμασε πενταετές σχέδιο οικονομικής ανάπτυξης, επικεντρωμένο στη γεωργία αλλά και στη βιομηχανία. Εισήγαγε νέες καλλιέργειες όπως η πατάτα, και νέες καλλιεργητικές μεθόδους με τη χρήση σιδερένιου άροτρου.
Στον στρατιωτικό τομέα, ίδρυσε τον Λόχο των Ευελπίδων, πρόδρομο της σημερινής Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, και έκανε τα πρώτα βήματα για την οργάνωση τακτικού πολεμικού ναυτικού. Στην παιδεία, ίδρυσε σχολεία σε όλη την ελεύθερη Ελλάδα, επαναλειτούργησε τη Σχολή Ευελπίδων και προώθησε την εκπαίδευση του λαού. Χάρη στο διεθνές του κύρος και τις προσωπικές φιλίες, κατόρθωσε να κινητοποιήσει στρατιωτικά υπέρ της Επανάστασης τη Ρωσία και τη Γαλλία. Το 1830 συστήθηκε με διεθνή συνθήκη το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος, και το 1831 καθορίστηκαν τα σύνορά του με συμπερίληψη της Ακαρνανίας.
Η Δολοφονία και η Ιστορική Κληρονομιά
Το μεταρρυθμιστικό έργο του Καποδίστρια συνάντησε έντονες αντιδράσεις από ισχυρά συμφέροντα: μεγαλογαιοκτήμονες που δεν ήθελαν να χάσουν τα προνόμιά τους, πολεμάρχοι που θεωρούσαν ότι παραγκωνίστηκαν, και νησιωτικές δυνάμεις που αντιτάσσονταν στην κεντρική εξουσία. Από τις αρχές του 1830 σημειώθηκαν εξεγέρσεις. Στην Ύδρα, η εφημερίδα Απόλλων προπαγάνδιζε ανοιχτά τη δολοφονία του Κυβερνήτη. Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο Καποδίστριας φυλάκισε τον πρόκριτο της Μάνης Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη θεωρώντας τον υπεύθυνο για αντικυβερνητικές κινήσεις.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης δολοφόνησαν τον Καποδίστρια στην είσοδο της εκκλησίας του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, ενόσω ήταν εν ενεργεία Κυβερνήτης. Ο τάφος του βρίσκεται στην Κέρκυρα, στην Ιερά Μονή Πλατυτέρας. Η δολοφονία αυτή δεν ήταν απλώς μια πολιτική δολοφονία – αποτέλεσε το τέλος ενός οράματος για μια ισχυρή, αυτόνομη Ελλάδα που θα μπορούσε να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην ανατολική Μεσόγειο.
Η Πολιτισμική Γόμωση της Ελλάδας και ο Πολιτισμικός Πόλεμος
Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που διαθέτει την πολιτισμική γόμωση για να αναδιατάξει όλη τη Δύση από την παρακμή στην οποία βρίσκεται. Η επιστροφή στην ελληνική πολιτισμική σφαίρα—από την απώτατη προϊστορία, τον Μινωικό, μέχρι τη Βυζαντινή Ελληνική Αυτοκρατορία—είναι ζωτικής σημασίας, καθώς από εκεί προέρχονται όλες οι εκφάνσεις του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να παράξει εσωτερική πολιτισμική διπλωματία (Culture War: πολιτισμικός πόλεμος) μέσα στην Ευρώπη, αναδεικνύοντας τον πολιτισμικό πλούτο της Δύσης. Ένα παράδειγμα είναι ο Jordan Peterson, ο πιο επιδραστικός διανοούμενος στη Δύση αυτή τη στιγμή, ο οποίος έγραψε best sellers (βιβλία με τεράστιες πωλήσεις) βασιζόμενος σε απολύτως βασικά πράγματα της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας (Πλάτωνα και Αριστοτέλη). Οι νεότερες γενιές στη Δύση έμειναν έκθαμβες από αυτές τις αιώνιες αλήθειες, ακριβώς επειδή δεν τις είχαν ακούσει ποτέ σε σχολεία ή πανεπιστήμια.
Αντί να εκμεταλλευτεί αυτή τη δυνατότητα, η Ελλάδα καταργεί τα Αρχαία από τα σχολεία της και προωθεί τη συστηματική κατάργηση του πολυτονικού και τη γραφή όλων των λέξεων με ι και μικρό νι. Αυτά αποτελούν συστηματικά εγκλήματα εναντίον του εαυτού μας, που οδηγούν την Ελλάδα σε ιστορική εξαφάνιση και της αφαιρούν τη δυνατότητα να επηρεάσει τη Δύση.
Ακόμα και με το ισλαμιστικό κύμα που υπάρχει στην Ευρώπη (όπως φάνηκε πρόσφατα στην Ιρλανδία), η Ελλάδα θα έπρεπε να ασκεί πολιτική μεγάλου μεγέθους, τονίζοντας ότι φρουρεί τα περάσματα και ταυτόχρονα αντιπαρατάσσει έναν πολιτισμό που μπορεί να βοηθήσει τους Ευρωπαίους να ξαναβρούν τον εαυτό τους. Δυστυχώς, κανένας Έλληνας πολιτικός δεν κάνει αυτή την πολιτισμική δράση.
Τελικά, πρέπει να αναρωτηθούμε ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι που δεν αφήνουν τον ελληνικό πολιτισμό να ανθήσει και να ανασυγκροτηθεί, ειδικά όταν βρισκόμαστε κοντά σε ιστορικές ήττες και ροπές προς τα «Πρέσπες του Αιγαίου».
Βιβλιογραφία και Πηγές
Πρωτογενείς Πηγές:
Μουσείο Καποδίστρια, «Συντομή Βιογραφία Ιωάννη Καποδίστρια», www.capodistriasmuseum.gr
Μουσείο Καποδίστρια, «Χρονολόγιο: Ο Ιωάννης Καποδίστριας στη Ρωσική διπλωματία», www.capodistriasmuseum.gr/i-kapodistrias/chronologio/
Δευτερογενείς Πηγές:
Ιδρυματικά Ψηφιακά Εκπαιδευτικά Βιβλία, «Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831). Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης (1829)», Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, ebooks.edu.gr
Kapodistrias.info, «Η πολιτική μεγαλουργία του Ιωάννη Καποδίστρια», www.kapodistrias.info
Σανσιμέρα, «Ιωάννης Καποδίστριας - Βιογραφία», www.sansimera.gr/biographies/195
Syntagma Watch, «Η Καποδιστριακή Πολιτεία (1828-1832)», www.syntagmawatch.gr
Ιστορικά Έργα:
Lemprière, John (1788), Classical Dictionary, Λονδίνο
Ρήγας Φεραίος, Πατριωτικά Κείμενα (αναφορά στον Μίνωα και την Κρήτη)
Διεθνείς Συνθήκες και Επίσημα Έγγραφα:
Συνθήκη του Τιλσίτ (1807)
Πρακτικά Συνεδρίου της Βιέννης (1814-1815)
Πρακτικά Εθνοσυνέλευσης Τροιζήνας (1827)
Πρακτικά Δ΄ Εθνοσυνέλευσης Άργους (1829)
Διεθνής Συνθήκη Σύστασης Ελληνικού Κράτους (1830)
Κουίζ Γνώσεων
Δοκιμάστε τις γνώσεις σας για το άρθρο. Επιλέξτε τη σωστή απάντηση και προχωρήστε αυτόματα στην επόμενη ερώτηση.
1. Πότε γεννήθηκε ο Ιωάννης Καποδίστριας και πού σπούδασε;
0 Σχόλια