Μια σάτιρα που δεν λυπάται τις μεγαλοστομίες: όταν ο ταξιδιώτης της πολιτικής χάνει τον προσανατολισμό του, το λογοπαίγνιο γίνεται αποκάλυψη — και το βιβλίο γίνεται χάρτης με τρύπες.
Η Ιθάκη που γράφεται με πολιτική αμνησία
Το νέο βιβλίο λέγεται «Ιθάκη». Ο τίτλος υπόσχεται ταξίδι, νοσταλγία, επιστροφή· είναι η κλασική εικόνα του ηγέτη που εξηγεί, ανασκευάζει, δικαιολογεί — ή απλώς επαναφέρει τον εαυτό του στο κέντρο της ιστορίας. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο αφηγητής μπερδεύει τον χάρτη. Κι όταν ο χάρτης μπερδεύεται, η υπόσχεση γίνεται ανέκδοτο.
Το μπέρδεμα: Λέσβος — Μυτιλήνη
Το περιστατικό είναι απλό: στην προεκλογική ομιλία του ο ίδιος ανέφερε διαδοχικά «Λέσβο, Μυτιλήνη…» — λες και πρόκειται για δύο νησιά αντί για νησί και πρωτεύουσα. Αυτό το γλωσσικό ολίσθημα έγινε meme-κόμικ, έγινε punchline-γροθιά, έγινε εργαλείο πολιτικής επιθέσεως. Κι όμως, δεν πρόκειται απλώς για ένα χαριτωμένο λάθος. Είναι μικρό δείγμα μιας μεγαλύτερης συνήθειας: να αλλάζεις τόπους και αξίες όπως αλλάζεις στάσεις σε ραδιοφωνικό σταθμό.
Ανακολουθίες ως ταχυδρομική πολιτική
Ας το πούμε ωμά: η πολιτική του πορεία μοιάζει με δρομολόγιο που αλλάζει όνομα στις στάσεις. Υποσχόταν ρήξεις, έφερε διαπραγματεύσεις. Μίλαγε για δημόσιο συμφέρον, έφερε ιδιωτικοποιήσεις. Φώναζε «όχι» και μετετράπη σε «πάμε να βρούμε τη μέση λύση». Το βιβλίο «Ιθάκη» θέλει να είναι αυτοβιογραφία-σόου, αλλά όταν ο πρωταγωνιστής δεν ξέρει αν ψάχνει το νησί ή την πρωτεύουσά του, οι εξηγήσεις χάνουν το νόημά τους.
Η εικόνα ως συμπύκνωση: 10 χρόνια που ψάχνει τη Μυτιλήνη
Η σατιρική απεικόνιση του Τσίπρα ως Οδυσσέα — που, αφού πέρασε θύελλες, κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις, «10 χρόνια ψάχνει τη Μυτιλήνη» — δεν είναι μόνο χιούμορ. Είναι ερώτηση: τι ακριβώς ψάχνει; Ρεύματα εξουσίας; Συμμαχίες που ταιριάζουν στην περίσταση; Ή την αλήθεια του ιδεολογικού προσανατολισμού; Όταν ο καπετάνιος δεν ξεχωρίζει τον προορισμό από το λιμάνι, τότε η Ιθάκη γίνεται προπέλα για επικοινωνιακά τεχνάσματα.
Η ρητορική της επιστροφής και η πραγματικότητα της περιστροφής
Το πολιτικό αφήγημα «επιστρέφω για να εξηγήσω» είναι κλασικό. Αλλά όταν η εξήγηση μοιάζει περισσότερο με sophistic περιστροφή, όταν κάθε «όχι» έχει ημερομηνία λήξης, τότε οι επιστροφές μυρίζουν περιστροφή — και όχι επιστροφή στην ουσία. Η Ιθάκη εδώ δεν είναι τόπος, είναι διαφήμιση. Και ο Οδυσσέας της εικόνας μοιάζει περισσότερο με δημόσιο υπάλληλο των εντυπώσεων παρά με σύγχρονο ήρωα.
Συμπέρασμα — για όσους έχουν χάρτη
Μπορείς να ονομάζεις το βιβλίο «Ιθάκη», αλλά αν μπερδεύεις τα λιμάνια, το ταξίδι θα μείνει για πάντα σε στάση. Η πολιτική αξιοπιστία δεν γράφεται σε εξώφυλλο — ούτε επιδιορθώνεται με στυλιζαρισμένες νοσταλγίες.
Και αν κάποιος αναρωτιέται ακόμα: ναι, ο πολιτικός που λέει ότι «ψάχνει» δεν είναι απαραίτητα χαμένος — μπορεί απλώς να προσπαθεί να περισώσει ό,τι περιστρέφεται. Αλλά η σάτιρα υπάρχει για να θυμίζει αυτό που η διπλωματική ρητορική προσπαθεί να καλύψει: τα ονόματα μετρούν. Κι αν τα ονόματα μπερδεύονται, το κοινό βλέπει καθαρά.
0 Σχόλια