Το διεθνές δίκαιο χωρίς συμφέρον δεν ακούγεται
Εχθές άκουσα μια πολύ ωραία φράση-σκέψη.
Ότι στην διπλωματία όλοι οι ξένοι καταλαβαίνουν όταν τους μιλάς για συμφέροντα και όχι όταν τους μιλάς για διεθνές δίκαιο που κανείς δεν θα σε πάρει στα σοβαρά όταν μιλάς για αυτό και δεν αναφέρεις την λέξη συμφέρον που μόνο αυτήν καταλαβαίνουν.
Εννοείται ότι υπερασπιζόμαστε επίμονα το διεθνές δίκαιο… Στη διπλωματία όλοι μιλούν για αρχές, αξίες και διεθνές δίκαιο. Όμως, πίσω από τα μεγάλα λόγια, η μόνη γλώσσα που πραγματικά καταλαβαίνουν τα κράτη είναι αυτή των συμφερόντων. Όταν μιλάς για δίκαιο, σε ακούν ευγενικά∙ όταν μιλάς για συμφέρον, αρχίζουν να σε παίρνουν στα σοβαρά. Κανένα κράτος —όσο «δημοκρατικό» κι αν εμφανίζεται— δεν θα παραμερίσει το συμφέρον του για να υπηρετήσει το δίκαιο ενός άλλου. Αυτή είναι η πρώτη και αμετακίνητη αρχή της διεθνούς σκηνής. Όλα τα υπόλοιπα είναι ρητορική, διπλωματική σκηνοθεσία για τα μάτια των λαών.
Δείτε τα παραδείγματα:
Κύπρος.
Πενήντα χρόνια μετά την εισβολή και κατοχή, το διεθνές δίκαιο εξακολουθεί να παραβιάζεται κατάφωρα. Όλοι το αναγνωρίζουν, κανείς όμως δεν κινεί το δάχτυλο εναντίον της Τουρκίας — γιατί κανείς δεν θέλει να διαταράξει τις ισορροπίες του ΝΑΤΟ, τις ενεργειακές συμφωνίες ή τις πωλήσεις όπλων. Το διεθνές δίκαιο υπάρχει μόνο στα ψηφίσματα∙ όχι στις πράξεις.
Ουκρανία.
Η εισβολή της Ρωσίας συγκλόνισε τη Δύση — αλλά όχι τόσο ώστε να σταματήσει το εμπόριο, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο ή τις διπλωματικές “πόρτες επικοινωνίας”. Το δίκαιο εδώ υπερασπίζεται επειδή ταυτίζεται με το συμφέρον της Δύσης να περιορίσει τη ρωσική επιρροή. Αν δεν υπήρχε αυτό το συμφέρον, η Ουκρανία θα είχε την τύχη άλλων μικρών χωρών που κανείς δεν θυμάται.
Παλαιστίνη.
Εκατοντάδες ψηφίσματα του ΟΗΕ, δεκαετίες καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και όμως το Ισραήλ συνεχίζει ανεμπόδιστο. Γιατί; Επειδή αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Το συμφέρον υπερισχύει, και το διεθνές δίκαιο παραμένει σιωπηλό.
Κόσοβο.
Η μονομερής ανακήρυξη ανεξαρτησίας το 2008 παραβίασε ευθέως την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας, αλλά έγινε αποδεκτή από τη Δύση επειδή εξυπηρετούσε τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα στα Βαλκάνια. Όταν όμως η Ρωσία επικαλείται το ίδιο προηγούμενο για την Κριμαία, τότε ξαφνικά «το διεθνές δίκαιο δεν το επιτρέπει». Η συνέπεια υπάρχει μόνο όσο βολεύει.
Συρία, Λιβύη, Γιουγκοσλαβία, Ιράκ.
Εκεί το δίκαιο θυσιάστηκε στο βωμό της «ανθρωπιστικής επέμβασης» ή της «προληπτικής ασφάλειας». Οι ίδιες δυνάμεις που μιλούν σήμερα για το απαραβίαστο των συνόρων βομβάρδιζαν χθες πρωτεύουσες χωρίς έγκριση του ΟΗΕ.
Το δίκαιο, λοιπόν, είναι σχετικό: γίνεται εργαλείο, όχι θεμέλιο.
Εννοείται πως πρέπει να υπερασπιζόμαστε το διεθνές δίκαιο — χωρίς αυτό, η διεθνής τάξη μετατρέπεται σε ζούγκλα. Αλλά το λάθος είναι να πιστεύουμε ότι αρκεί μόνο η επίκλησή του. Το διεθνές δίκαιο έχει αξία όταν συνοδεύεται από δύναμη, συμμαχίες και συμφέροντα που το στηρίζουν. Ο αδύναμος που επικαλείται το δίκαιο, χωρίς να μπορεί να συνδέσει τη δική του υπόθεση με το συμφέρον των άλλων, απλώς μιλά στο κενό. Η ρεαλιστική διπλωματία δεν απορρίπτει το δίκαιο — το ενσωματώνει σε ένα πλαίσιο ισορροπιών, πιέσεων και κινήτρων. Μόνο έτσι μπορεί να ακουστεί, να έχει αποτέλεσμα, να γίνει σεβαστό. Γι’ αυτό και οι επιτυχημένες χώρες δεν ζητούν απλώς «δικαιοσύνη»∙ φροντίζουν να βάλουν το συμφέρον τους πρώτα. Να πείσουν ότι η δική τους σταθερότητα, η δική τους ασφάλεια, η δική τους επιβίωση εξυπηρετεί τη σταθερότητα όλων. Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να μιλάμε μόνο για το δίκαιο και να αρχίσουμε να μιλάμε έξυπνα για το εθνικό συμφέρον μας. Γιατί σε έναν κόσμο όπου όλοι καταλαβαίνουν τη γλώσσα της ισχύος και του κέρδους, όποιος επιμένει να μιλά μόνο για αξίες, κινδυνεύει να μείνει ο πιο δίκαιος... και ο πιο ανίσχυρος.
Η γλώσσα που πραγματικά καταλαβαίνουν τα κράτη στη διεθνή σκηνή είναι αυτή των συμφερόντων. Όλες οι χώρες, ανεξαρτήτως του πόσο «δημοκρατικές» εμφανίζονται, υιοθετούν την αμετακίνητη αρχή να μην παραμερίσουν το συμφέρον τους για να υπηρετήσουν το δίκαιο ενός άλλου.
Λόγοι που το Συμφέρον Καθορίζει τη Διεθνή Δράση
Η προτεραιότητα του συμφέροντος βασίζεται σε ρεαλιστικές αντιλήψεις για τη φύση της ισχύος και της επιβίωσης στο διεθνές σύστημα:
- Η Γλώσσα της Ισχύος: Όταν στη διπλωματία γίνεται λόγος για αρχές και αξίες, τα κράτη ακούν ευγενικά. Ωστόσο, μόνο όταν μιλάει κανείς για συμφέροντα, αρχίζουν να τον παίρνουν στα σοβαρά. Τα μεγάλα λόγια περί δικαίου είναι συχνά διπλωματική σκηνοθεσία για τα μάτια των λαών.
- Η Σύνδεση με τη Δύναμη: Το διεθνές δίκαιο αποκτά αξία μόνο όταν συνοδεύεται από δύναμη, συμμαχίες και συμφέροντα που το στηρίζουν. Ο αδύναμος που επικαλείται το δίκαιο χωρίς να μπορεί να συνδέσει την υπόθεσή του με το συμφέρον των άλλων, απλώς μιλά στο κενό.
- Ο Κίνδυνος της Αδυναμίας: Σε έναν κόσμο όπου όλοι καταλαβαίνουν τη γλώσσα της ισχύος και του κέρδους, όποιος επιμένει να μιλά μόνο για αξίες, κινδυνεύει να μείνει ο πιο δίκαιος, αλλά και ο πιο ανίσχυρος.
- Η Ρεαλιστική Διπλωματία: Οι επιτυχημένες χώρες δεν ζητούν απλώς «δικαιοσύνη». Αντιθέτως, φροντίζουν να κάνουν το δίκιο τους συμφέρον των άλλων, πείθοντας ότι η δική τους σταθερότητα, ασφάλεια και επιβίωση εξυπηρετεί τη σταθερότητα όλων.
- Το Δίκαιο ως Εργαλείο: Το δίκαιο δεν αποτελεί θεμέλιο, αλλά γίνεται εργαλείο. Η συνέπεια στην εφαρμογή του υπάρχει μόνο όσο βολεύει τα κράτη που το επικαλούνται.
Παραδείγματα Προτεραιότητας του Συμφέροντος
Τα παρακάτω παραδείγματα από τη διεθνή σκηνή καταδεικνύουν πώς συγκεκριμένα συμφέροντα υπερισχύουν των νομικών υποχρεώσεων:
| Περίπτωση | Η Νομική Παραβίαση / Το Δίκαιο | Το Κυρίαρχο Συμφέρον | Το Αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|
| Κύπρος | Η κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και η κατοχή, πενήντα χρόνια μετά την εισβολή. | Η διατήρηση των ισορροπιών του ΝΑΤΟ, οι ενεργειακές συμφωνίες ή οι πωλήσεις όπλων. | Κανείς δεν κινεί το δάχτυλο εναντίον της Τουρκίας. Το διεθνές δίκαιο υπάρχει μόνο στα ψηφίσματα, όχι στις πράξεις. |
| Ουκρανία | Η εισβολή της Ρωσίας και η παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας. | Το συμφέρον της Δύσης να περιορίσει τη ρωσική επιρροή. | Το δίκαιο υπερασπίζεται, αλλά όχι τόσο ώστε να σταματήσει εντελώς το εμπόριο, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο ή τις διπλωματικές “πόρτες επικοινωνίας”. Αν δεν υπήρχε το συμφέρον, η χώρα θα είχε την τύχη άλλων μικρών χωρών που κανείς δεν θυμάται. |
| Παλαιστίνη | Δεκαετίες καταγγελιών για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εκατοντάδες ψηφίσματα του ΟΗΕ. | Το Ισραήλ αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. | Το Ισραήλ συνεχίζει ανεμπόδιστο, το συμφέρον υπερισχύει και το διεθνές δίκαιο παραμένει σιωπηλό. |
| Κόσοβο | Η μονομερής ανακήρυξη ανεξαρτησίας το 2008 παραβίασε ευθέως την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας. | Η εξυπηρέτηση των στρατηγικών συμφερόντων της Δύσης στα Βαλκάνια. | Η πράξη έγινε αποδεκτή από τη Δύση. Όταν η Ρωσία επικαλείται το ίδιο προηγούμενο για την Κριμαία, τότε το διεθνές δίκαιο δεν το επιτρέπει. |
| Συρία, Λιβύη, Γιουγκοσλαβία, Ιράκ | Βομβαρδισμοί πρωτευουσών χωρίς έγκριση του ΟΗΕ. | Η «ανθρωπιστική επέμβαση» ή η «προληπτική ασφάλεια». | Το δίκαιο θυσιάστηκε στο βωμό αυτών των συμφερόντων, ενώ οι δυνάμεις που μιλούσαν για το απαραβίαστο των συνόρων βομβάρδιζαν χθες. |
Συνοψίζοντας, η ρεαλιστική προσέγγιση επισημαίνει ότι, ενώ πρέπει να υπερασπιζόμαστε το διεθνές δίκαιο για να μην μετατραπεί η διεθνής τάξη σε ζούγκλα, δεν αρκεί μόνο η επίκλησή του. Η ρεαλιστική διπλωματία ενσωματώνει το δίκαιο σε ένα πλαίσιο ισορροπιών, πιέσεων και κινήτρων, έτσι ώστε να μπορέσει να ακουστεί και να γίνει σεβαστό.
0 Σχόλια