Εξωγήινοι Πολιτισμοί: Η Αναζήτηση της Νοήμονος Ζωής στο Σύμπαν Ανάγνωση άρθρου

Περιεχόμενα

1. Εισαγωγή
2. Η Πιθανότητα και η Χημεία της Ζωής
3. Η Εξερεύνηση του Ηλιακού μας Συστήματος
4. Χημική Ομοιότητα και Αναζήτηση Πλανητών
5. Η Αφθονία των Κόσμων και ο Παράδοξος Αριθμός Πολιτισμών
6. Η Αναζήτηση (SETI) μέσω Ραδιοτηλεσκοπίων
7. Οι Επισκέψεις στη Γη και το Πρόβλημα των Αποστάσεων (UFO)
8. Η Μορφή των Εξωγήινων και οι Φιλοσοφικές Προεκτάσεις

Το ζήτημα των ιπτάμενων δίσκων (UFO) και των εξωγήινων όντων επανέρχεται περιοδικά στην επικαιρότητα, γεμίζοντας τις τηλεοράσεις, τις εφημερίδες και τα περιοδικά με περιγραφές επισκεπτών από άλλους πλανήτες. Τα τελευταία χρόνια, η ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν είναι το μοναδικό λογικό ον στο σύμπαν έχει αποτελέσει θέμα εκτενών συζητήσεων. Ενώ κάποτε ο άνθρωπος αντιμετώπιζε το σύμπαν με ανθρωποκεντρικές και γεωκεντρικές απόψεις, σήμερα οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι η δημιουργία πλανητών γύρω από τα άστρα είναι μια απόλυτα φυσιολογική διαδικασία.

Η Πιθανότητα και η Χημεία της Ζωής

Μαθηματικά, θεωρείται πιθανό να έχει δημιουργηθεί ζωή και αλλού, ανάμεσα στα δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων πλανήτες που υπάρχουν. Η συνταγή της ζωής είναι σχετικά απλή, βασιζόμενη στον άνθρακα, το οξυγόνο, το άζωτο και το υδρογόνο, με πρόσθετα στοιχεία όπως φώσφορος, σίδηρος, κάλιο και νάτριο. Η πολυπλοκότητα έγκειται στον σχεδόν άπειρο αριθμό συνδυασμών που σχηματίζουν αυτά τα στοιχεία. Το άτομο του άνθρακα είναι το πιο επιδέξιο, ικανό να συνδυάζεται με πολλά άλλα στοιχεία, καθώς και με άλλα άτομα άνθρακα, γι’ αυτό και η ζωή στη Γη βασίζεται σε αυτόν.

Οι ενδείξεις δείχνουν ότι η ζωή στη Γη βασίζεται σε χημικά συστατικά οργανικών μορίων που έχουν ήδη δημιουργηθεί σε εργαστηριακά πειράματα. Αυτά τα πειράματα αναπαριστούν τη χημική σύνθεση της ατμόσφαιρας της αρχέγονης Γης, οδηγώντας στη δημιουργία αμινοξέων και οργανικών βάσεων, τα θεμελιώδη συστατικά της ζωής. Από αυτά δημιουργούνται οι πρωτεΐνες και τα μόρια RNA και DNA, τα οποία μεταφέρουν τις απαραίτητες πληροφορίες για τη βιολογική αναπαραγωγή. Χρειάστηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια ώστε η «συνταγή» να πιάσει στην αρχαία Γη, όπου, με τη βοήθεια θερμότητας, φωτός και ηλεκτρικών εκκενώσεων (κεραυνοί), δημιουργήθηκαν οι πρώτες ενώσεις πρωτεϊνών. Οι πρωτόγονοι μονοκύτταροι οργανισμοί μετεξελίχθηκαν σε πολυκύτταρους, και τελικά, 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη γέννηση της πρώτης ζωής, προστέθηκε το δημιούργημα που οδήγησε στον ανθρώπινο πολιτισμό.

Τα χημικά συστατικά της ζωής είναι διασκορπισμένα παντού στο σύμπαν. Τα σύννεφα διαστρικής σκόνης και αερίων περιέχουν 30 διαφορετικά είδη οργανικών μορίων, αποδεικνύοντας ότι τα πρώτα χημικά βήματα προς τη ζωή γίνονται παντού, ακόμη και στο διαστρικό κενό.

Η Εξερεύνηση του Ηλιακού μας Συστήματος

Οι πρώτες προσπάθειες αναζήτησης ζωής περιορίστηκαν στους πλανήτες του Ηλιακού μας Συστήματος.

• Ερμής: Έχει επιφάνεια σημαδεμένη από μετεωρίτες και θερμοκρασίες που λιώνουν μέταλλα από τη μία πλευρά, ενώ παγώνουν τα πάντα από την άλλη. Η ύπαρξη ζωής είναι αδύνατη.
• Αφροδίτη: Καλύπτεται από σύννεφα διοξειδίου του άνθρακα και θείου. Η θερμοκρασία φτάνει τους 450°C και η ατμοσφαιρική πίεση είναι 90 φορές μεγαλύτερη από τη γήινη, αποκλείοντας κάθε μορφή ζωής.
• Άρης: Είναι μια απέραντη έρημος από κοκκινόχωμα, με λιγοστό νερό και παγωμένο διοξείδιο του άνθρακα μόνο στους πόλους. Τα υποτιθέμενα «κανάλια» αποδείχτηκαν τεράστιες φυσικές χαράδρες, και το «πρόσωπο» ήταν φωτοσκιάσεις. Οι προσπάθειες των διαστημοπλοίων να βρουν ακόμη και απλές ενδείξεις ζωής απέτυχαν, αν και υπάρχει η πιθανότητα να βρεθούν απολιθωμένοι μικροοργανισμοί (όπως ανακοινώθηκε το 1996), αλλά αναπτυγμένα είδη ζωής αποκλείονται.
• Αέριοι Γίγαντες (Δίας, Κρόνος, Ουρανός, Ποσειδώνας): Στην ατμόσφαιρα του Δία παρατηρείται χημική κακοφωνία, καταιγίδες και υπερηχητικοί άνεμοι. Η θερμοκρασία στην περιοχή του Δία φτάνει τους 200 βαθμούς κάτω από το μηδέν, συνθήκες τελείως αρνητικές για τη ζωή. Ομοίως, στον Κρόνο, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, οι τρομερές συνθήκες (υπέρμετρο κρύο, πυκνό σκοτάδι, τεράστιες ατμοσφαιρικές καταιγίδες) αποκλείουν τη ζωή.

Χημική Ομοιότητα και Αναζήτηση Πλανητών

Οι ενδείξεις υπογραμμίζουν ότι η ζωή οπουδήποτε στο διάστημα πρέπει να μοιάζει με τη δική μας στη βασική χημική της δομή. Η ανάλυση υλικών μετεωριτών έδειξε ότι περιέχουν αμινοξέα, βασικά μόρια για τη ζωή, τα οποία όμως διαφέρουν από τα γήινα. Η ανακάλυψη αυτών των συστατικών στους μετεωρίτες και τους κομήτες επισφραγίζει την άποψη ότι η οργανική χημεία (η χημεία που βασίζεται στον άνθρακα) δεν είναι σπάνια, αλλά μια βασική διαδικασία του σύμπαντος.

Ο πρώτος κανόνας στην αναζήτηση εξωγήινων πολιτισμών είναι ο περιορισμός της έρευνας σε πλανήτες που μπορούν να φιλοξενήσουν ζωή. Ένας τέτοιος πλανήτης πρέπει να βρίσκεται σε σταθερή απόσταση από τον ήλιο του, ώστε το νερό να μην είναι ούτε παγωμένο ούτε να εξατμίζεται, καθώς το νερό είναι απαραίτητο στη διαδικασία της ένωσης των χημικών στοιχείων. Πρέπει επίσης να έχει κατάλληλο μέγεθος ώστε να συγκρατεί ατμόσφαιρα.

Το βασικότερο στοιχείο είναι το άστρο του πλανήτη. Τα άστρα ταξινομούνται σε επτά κύριους φασματικούς τύπους. Για να φιλοξενήσουν ζωή, πρέπει να εξαιρεθούν:

• Άστρα Τύπου A: Περιστρέφονται πολύ γρήγορα, και επειδή η δημιουργία πλανητικού συστήματος αφαιρεί ρυθμό περιστροφής, πιθανόν να μην έχουν πλανήτες.
• Άστρα Τύπου O και B: Είναι γαλάζιοι γίγαντες που εκπέμπουν θανατηφόρες ποσότητες ακτινοβολίας και δεν ζουν αρκετά για να αναπτυχθεί ζωή, καθώς καταστρέφονται σε μία έκρηξη σουπερνόβα.
• Άστρα Τύπου F: Περιστρέφονται γρήγορα και έχουν μικρή διάρκεια σταθερής ζωής (λίγα δισεκατομμύρια χρόνια), ανεπαρκή για την ανάπτυξη ανώτερων μορφών ζωής.
• Άστρα Τύπου K και M: Λούζουν συχνά τους πλανήτες τους με θανατηφόρες ακτινοβολίες από εκλάμψεις της επιφάνειάς τους, οι οποίες είναι καταστρεπτικές για πλανήτες που βρίσκονται κοντά.

Τα μόνα άστρα που απομένουν είναι τα Τύπου G, στην ίδια κατηγορία με τον Ήλιο μας. Αυτά τα άστρα εκπέμπουν τη σωστή ποσότητα φωτός και θερμότητας, δίνοντας στη ζωή τη δυνατότητα να αναπτυχθεί για 10 δισεκατομμύρια χρόνια. Γι' αυτό, οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι μόνο τα άστρα που μοιάζουν με τον Ήλιο μπορούν να έχουν πλανήτες με ζωή, κάτι που σημαίνει ότι το 90% των άστρων πρέπει να εξαιρεθεί από την έρευνα.

Η Αφθονία των Κόσμων και ο Παράδοξος Αριθμός Πολιτισμών

Η πλανητική μας οικογένεια δεν θεωρείται μοναδική. Ο κοσμολόγος Ότο Στρόβε (Otto Struve) εκτίμησε, βασιζόμενος στα 200 εκατομμύρια άστρα του Γαλαξία μας και χρησιμοποιώντας τα πιο απαισιόδοξα δεδομένα, ότι πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον 50 δισεκατομμύρια πλανήτες. Συνεχίζοντας με το ίδιο σκεπτικό, κατέληξε ότι στον Γαλαξία μας και μόνο πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον 1 εκατομμύριο κόσμοι παρόμοιοι με τη Γη. Εφόσον το σύμπαν περιλαμβάνει 100 δισεκατομμύρια γαλαξίες, ο Στρόβε προέβλεψε συντηρητικά ότι υπάρχουν 100.000 τρισεκατομμύρια δίδυμοι πλανήτες της Γης στο σύμπαν.

Ακόμη και αν η ζωή γεννήθηκε σε όλους αυτούς τους πλανήτες, το ερώτημα είναι πόσο σίγουρο είναι ότι εξελίχθηκε σε νοήμονα όντα. Οι βιολόγοι πιστεύουν ότι αν δημιουργηθεί τυχαία ένας μονοκύτταρος οργανισμός σε κατάλληλο περιβάλλον, θα ακολουθήσει την αλυσίδα της εξέλιξης. Το σύμπαν είναι δυνατόν να περιέχει 100 εκατομμύρια δισεκατομμυρίων φυλές όντων.

Στο πρώτο συνέδριο SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) το 1961, υπολογίστηκε ότι πρέπει να υπάρχουν 100.000 έως 1 εκατομμύριο τεχνολογικά εξελιγμένοι πολιτισμοί στον Γαλαξία μας. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός εξαρτάται από τον χρόνο επιβίωσης μιας τεχνολογικής κοινωνίας. Κάποιοι επιστήμονες εκτιμούν ότι μια τέτοια φυλή μπορεί να επιζήσει μόνο για 50 χρόνια μετά την ανάπτυξη της ικανότητας αποστολής ραδιοσημάτων, λόγω του κινδύνου αυτοκαταστροφής (πυρηνικός πόλεμος ή μόλυνση). Εξαιτίας των μικρών περιόδων επιβίωσης, η μέση απόσταση μεταξύ των ταυτόχρονων τεχνολογικών πολιτισμών πρέπει να είναι τεράστια.

Η Αναζήτηση (SETI) μέσω Ραδιοτηλεσκοπίων

Ο μόνος ίσως τρόπος να έρθουμε σε επαφή με εξωγήινους πολιτισμούς είναι μέσω των ραδιοτηλεσκοπίων. Το Πρόγραμμα Ozma ξεκίνησε στις 8 Απριλίου 1960, με σκοπό την ακρόαση σημάτων από το άστρο Ταυ Κήτους και το Έψιλον Ηριδανού. Παρόλο που ερευνήθηκαν χιλιάδες άστρα έκτοτε, δεν έχει ακουστεί καμία ασυνήθιστη εκπομπή.

Η πιο εκτενής έρευνα έγινε από τον φυσικό Paul Horowitz του Harvard, ο οποίος εξέτασε 11,8 εκατομμύρια συνδυασμούς ραδιοσυχνοτήτων και άστρων. Τα ραδιοτηλεσκόπια μας είναι εκπληκτικά όργανα, ικανά να συλλάβουν μηνύματα από 1.000 έτη φωτός μακριά. Το μεγαλύτερο ραδιοτηλεσκόπιο (300μ) στο Αρεσίμπο του Πουέρτο Ρίκο θα μπορούσε να πιάσει σήμα από ένα όμοιο τηλεσκόπιο οπουδήποτε στον Γαλαξία μας. Ωστόσο, η αναζήτηση είναι δύσκολη, καθώς το διάστημα είναι τεράστιο.

Η Συχνότητα Αναζήτησης: Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι, καθώς το υδρογόνο είναι το πιο διαδεδομένο στοιχείο, οι εξωγήινοι πολιτισμοί θα εξέπεμπαν κοντά στη συχνότητα εκπομπής ραδιοκυμάτων των ατόμων υδρογόνου, δηλαδή στα 1.420 χιλιοκύκλους (MHz), τη συχνότητα που χρησιμοποιήθηκε και στο πρόγραμμα Ozma.

Οι Επισκέψεις στη Γη και το Πρόβλημα των Αποστάσεων (UFO)

Πολλοί πιστεύουν ότι η Γη δέχτηκε πολλαπλές επισκέψεις από αστροναύτες του παρελθόντος ή ότι αυτές οι επισκέψεις συνεχίζονται σήμερα. Η πρώτη σύγχρονη αναφορά UFO έγινε το 1947 από τον Kenneth Arnold, ο οποίος είδε εννέα λαμπερά δισκόμορφα αντικείμενα. Οι αναφορές UFO έχουν χωριστεί σε τρεις κατηγορίες στενών επαφών.

Ωστόσο, οι επισκέψεις εξωγήινων διαστημοπλοίων στη Γη μάλλον δεν είναι εφικτές λόγω του προβλήματος των αποστάσεων και της κατεύθυνσης στον τρισδιάστατο χώρο. Αν υποτεθεί ότι υπάρχουν 1 εκατομμύριο διαστημικοί πολιτισμοί στον Γαλαξία, για να φτάσει ένα μόνο διαστημόπλοιο στη Γη μία φορά, θα έπρεπε ο κάθε πολιτισμός να εκτοξεύει 1.000 διαστημόπλοια τον χρόνο επί 200 χρόνια συνεχώς. Οι αποστάσεις που μας χωρίζουν είναι ένα ανυπέρβλητο πρόβλημα.

Εξηγήσεις για τα UFO: Χιλιάδες αναφορές για UFO εξηγούνται ως λανθασμένες παρατηρήσεις φυσικών φαινομένων:

• Πλανήτες: Η Αφροδίτη ή ο Δίας μπορούν εύκολα να ξεγελάσουν κάποιον, καθώς φαίνονται φωτεινοί, αλλάζουν χρώματα και φαίνονται να μετακινούνται.
• Διάττοντες (Μετεωρίτες): Τα μετέωρα που πέφτουν (εξωγήινοι επισκέπτες, αλλά όχι ιπτάμενοι δίσκοι).
• Αντικατοπτρισμοί: Ειδικές συνθήκες στην ατμόσφαιρα, όπως η θερμοκρασιακή αναστροφή (κρύος αέρας πάνω από ζεστό), προκαλούν αντικατοπτρισμούς που μπορούν να επηρεάσουν και τα ραντάρ.
• Σχηματισμοί Νεφών: Ορισμένοι σχηματισμοί νεφών μπορούν να πάρουν μορφή ιπταμένων δίσκων.
• Φωτεινές Σφαίρες (Kugelblitz): Πρόκειται για σπάνιο φαινόμενο σφαίρας πλάσματος, που παρουσιάζει ειδικές ιδιότητες: διαρκεί από δευτερόλεπτα έως ώρες, αλλάζει χρώματα (μπλε σε κόκκινο), διαιρείται, βγάζει σφυριχτό ή αρμονικό ήχο, προκαλεί ισχυρή ηχώ στα ραντάρ (μεγαλύτερη από jumbo jet) και μπορεί να σταματήσει μηχανές αυτοκινήτων. Οι φωτεινές σφαίρες συμπεριφέρονται ακριβώς όπως πολλά αναφερόμενα UFO.

Μια μελέτη της Αμερικανικής Αεροπορίας (1947–1969) ανέλυσε πάνω από 11.000 παρατηρήσεις: το 94% βρήκε ικανοποιητικές εξηγήσεις. Το υπόλοιπο 6% (περίπου 700 περιστατικά) θεωρείται ανεξήγητο λόγω έλλειψης στοιχείων.

Η Μορφή των Εξωγήινων και οι Φιλοσοφικές Προεκτάσεις

Είναι σχεδόν μηδενικές οι πιθανότητες οι εξωγήινοι να μοιάζουν με εμάς. Ακόμη και αν υπήρχε ένας πλανήτης πανομοιότυπος με τη Γη, οι πιθανότητες επανάληψης του γήινου βιολογικού κύκλου είναι αποφασιστικά εναντίον. Η νοημοσύνη μπορεί να προκύψει, αλλά δεν υπάρχει επιστημονικός λόγος να μοιάζει με τη δική μας. Γενικά, τα σώματά τους θα πρέπει να είναι συμμετρικά και να διαθέτουν είδος ματιού ή ματιών για να βλέπουν, και αν έχουν αναπτυχθεί τεχνολογικά, πόδια για να περπατούν και χέρια για να κατασκευάζουν. Ωστόσο, ο αριθμός και η τοποθέτηση αυτών των οργάνων είναι αδύνατο να προσδιοριστεί. Ακόμη και η τεχνητή νοημοσύνη που συνυπάρχει ή διαδέχεται τους βιολογικούς προγόνους αποτελεί μια πιθανότητα.

Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα της υπέρβασης της ταχύτητας του φωτός θα μπορούσε να παρακαμφθεί με την καμπυλότητα του διαστήματος που δημιουργεί μια μαύρη τρύπα, επιτρέποντας στιγμιαία ταξίδια σε αποστάσεις πολλών ετών φωτός.

Εάν ένας εξωγήινος πολιτισμός κατάφερνε να φτάσει εδώ, θα το έκανε με τρόπους που δεν μπορούμε να φανταστούμε. Μια τέτοια επίσκεψη θα είχε τεράστια επίδραση στις φιλοσοφικές, μεταφυσικές και θρησκευτικές μας δοξασίες, καθώς και στην κοινωνική μας ζωή και στις διεθνείς σχέσεις.

Μια πρόσφατη έκθεση της Αστρονομικής Επιτροπής των ΗΠΑ υπογραμμίζει ότι η επαφή με κάποιον άλλο πολιτισμό δεν είναι πια μόνο όνειρο, αλλά ίσως ένα φυσικό επακόλουθο στην ιστορία της ανθρωπότητας, που ίσως συμβεί στη διάρκεια της ζωής μας. Ωστόσο, ο άνθρωπος πρέπει να βρει μόνος του τη λύση στα προβλήματά του (πείνα, φτώχια, αρρώστιες), χωρίς να ελπίζει στη βοήθεια «εξωγήινων από μηχανής θεών».

Εγγραφή στο ενημερωτικό

Όνομα

Διεύθυνση email *