Επιστήμη απέναντι στην Αστρολογία Ανάγνωση άρθρου

Περιεχόμενα

Αναλυτική αναφορά επιστημονικών απόψεων του Neil deGrasse Tyson

Ι. Η Κοσμική Προοπτική και η Ενότητα των Ανθρώπων

Ο Neil deGrasse Tyson (NdGT) είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές στη σύγχρονη επιστήμη, μετατρέποντας τα μυστήρια του σύμπαντος σε απλές αλήθειες και μαθήματα ζωής.

1. Η Σύνθεση και η Καταγωγή μας:
   • Οι άνθρωποι αποτελούνται κυριολεκτικά από αστρική σκόνη (stardust).
   • Τα συστατικά της ζωής στη Γη (κυρίως Υδρογόνο, Οξυγόνο, Άνθρακας, Άζωτο) ταιριάζουν με τη σειρά των πιο άφθονων στοιχείων στο σύμπαν.
   • Το Υδρογόνο προέρχεται από τη Μεγάλη Έκρηξη (Big Bang), ενώ τα βαρύτερα στοιχεία δημιουργήθηκαν στους πυρήνες των άστρων. Αυτά τα άστρα εξερράγησαν, διασκορπίζοντας τον εμπλουτισμό τους σε νέφη αερίων, επιτρέποντας έτσι να σχηματιστούν πλανήτες και ζωή.
   • Δεν είμαστε απλώς ζωντανοί μέσα στο σύμπαν, αλλά το σύμπαν είναι ζωντανό μέσα μας. Αυτή η ανακάλυψη αγγίζει το πνευματικό και είναι επιστημονικό αποτέλεσμα.
2. Η Βιολογική Ενότητα:
   • Οι άνθρωποι έχουν κοινό DNA με όλες τις μορφές ζωής στη Γη.
   • Έχουμε, για παράδειγμα, 20% ίδια γονίδια με μία μπανάνα.
   • Ο κοινός πρόγονος των μυκήτων και των ζώων διαχωρίστηκε αργότερα στο δέντρο της ζωής από ό,τι ο κοινός τους πρόγονος με τα πράσινα φυτά.
   • Υπάρχουν μόρια αέρα που έχουν εισέλθει και εξέλθει από τους πνεύμονές μας και τώρα αναπνέονται από ανθρώπους στην Κίνα. Πηγαίνοντας πίσω στον χρόνο, ο Ιησούς εισέπνευσε αυτά τα μόρια. Αυτό δείχνει την ενότητα με τους άλλους.
3. Η Κριτική στις Διαιρέσεις:
   • Από μια κοσμική προοπτική, οι διαχωρισμοί που βασίζονται στο χρώμα του δέρματος, τη θρησκεία, τη γλώσσα ή το φαγητό είναι γελοίοι.
   • Είναι ανησυχητικό το πόσο εύκολα και γρήγορα διαιρούμε ο ένας τον άλλο με βάση παράγοντες που βρίσκονται σε μια μακρά λίστα αιτιών για πόλεμο, καταπίεση και φόνο, όπως οι θρησκευτικοί πόλεμοι ή οι παγκόσμιοι πόλεμοι (όπου λευκοί σφάγιαζαν λευκούς).

ΙΙ. Αστρολογία, Πραγματική Αλήθεια και η Αποσύνθεση του Πολιτισμού

1. Η Επικινδυνότητα της Υποκειμενικής Αλήθειας:
   • Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι οι άνθρωποι εκτιμούν αυτό που νομίζουν ότι είναι αληθές περισσότερο από αυτό που είναι αληθές (αντικειμενική αλήθεια).
   • Αυτό είναι μια «συνταγή για την αποσύνθεση του πολιτισμού όπως τον γνωρίζουμε».
   • Ο NdGT τονίζει ότι, ως επιστήμονας και εκπαιδευτικός, τον ενδιαφέρει η γνώμη των ανθρώπων να βασίζεται στην αντικειμενική πραγματικότητα.
2. Η Πίστη στην Αστρολογία:
   • Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 80% της Gen Z πιστεύει στην αστρολογία, και πολλοί την αφήνουν να επηρεάζει σημαντικές αποφάσεις ζωής (ρομαντικές σχέσεις, υγεία, εργασία).
   • Εάν αυτό το ποσοστό έφτανε το 100%, ο πολιτισμός θα επέστρεφε στη σπηλιά, όπου όλα τα φυσικά φαινόμενα δημιουργούνταν από δυνάμεις πέρα από τη γνώση και την κατανόησή μας.
   • Ο NdGT δίνει ένα προσωπικό παράδειγμα με μια αστρολόγο που προσπαθούσε να βρει το ζώδιό του: χρειάστηκαν οκτώ λανθασμένες μαντεψιές (η ένατη ήταν η σωστή) για να δηλώσει θριαμβευτικά "Το ήξερα".
   • Η επιρροή του σύμπαντος στη ζωή μας είναι απλή και περιορισμένη: ο ήλιος (που μας ξυπνάει), οι παλίρροιες (που επηρεάζουν τη θέση της καρέκλας στην παραλία) και η κλίση του άξονα της Γης (που προκαλεί τις εποχές).

ΙΙΙ. Θνητότητα, Νόημα και Σοφία

1. Η Δύναμη της Θνητότητας:
   • Το να γνωρίζουμε ότι θα πεθάνουμε δίνει νόημα, σκοπό, αποφασιστικότητα και δράση στον χρόνο που μας απομένει. Αν ζούσαμε για πάντα, η ζωή θα ήταν χωρίς νόημα, καθώς δεν θα μπορούσε κανείς να εστιάσει την «άπειρη» ποσότητα χρόνου σε τίποτα το σημαντικό.
   • Η θνητότητα είναι μια «πολύ σοβαρή δύναμη που επηρεάζει την ευτυχία [και] την παραγωγικότητα».
   • Το απόφθεγμα που θέλει ο NdGT να γράφει στην ταφόπλακά του (από τον Horace Mann) είναι: «Να ντρέπεσαι να πεθάνεις έως ότου έχεις κερδίσει κάποια νίκη για την ανθρωπότητα».
2. Δημιουργία Νοήματος:
   • Ο NdGT σταμάτησε να αναζητά το νόημα πριν από δεκαετίες, συνειδητοποιώντας ότι έχει τη δύναμη να δημιουργήσει νόημα στη ζωή του.
   • Νόημα δημιουργείται μαθαίνοντας κάτι νέο κάθε μέρα, μειώνοντας τον πόνο κάποιου άλλου και μετατρέποντας τη γνώση σε σοφία.
   • Η πληροφορία δεν είναι χρήσιμη μέχρι να γίνει γνώση, και η καλύτερη χρήση της γνώσης είναι όταν γίνεται σοφία.
3. Προσωπική Σοφία και Λύπη:
   • Ο NdGT έχασε και τους δύο γονείς του τα τελευταία 5 χρόνια (ο πατέρας του στα 89, η μητέρα του στα 95). Θεωρεί τους θανάτους τους λυπηρούς αλλά όχι τραγικούς, καθώς έζησαν πλήρεις ζωές.
   • Η απώλεια τον άλλαξε στο ότι ένιωσε μεγαλύτερη ευθύνη να μοιραστεί τη σοφία που απέκτησε από αυτούς με τα δικά του παιδιά, ιδιαίτερα σε διαχρονικά θέματα όπως η ανθρώπινη αλληλεπίδραση και η εκτίμηση της φύσης.

IV. Θρησκεία, Πίστη και η Εξέλιξη του Ανθρώπου

1. Η Προέλευση της Πίστης:
   • Τα ταφικά έθιμα των Νεάντερταλ (που έθαβαν τους νεκρούς με αντικείμενα) υποδηλώνουν την ύπαρξη κάποιας πίστης σε κάτι που έρχεται, κάτι που ο NdGT θεωρεί ότι μπορεί να καθόρισε την αρχή του να είσαι άνθρωπος.
   • Η θρησκεία, ως «ομαδική σκέψη» (group think) και τελετουργικό, παρέχει ένα πλεονέκτημα επιβίωσης, καθώς είναι μια ισχυρή δεσμευτική δύναμη για έναν λαό.
   • Η μεγαλύτερη αξία της εκκλησίας μπορεί να μην είναι η προσευχή, αλλά η κοινότητα που δημιουργεί.
2. Η Θρησκευτική Εμπειρία του NdGT:
   • Αν και μεγάλωσε ως Καθολικός, βρέθηκε σε ένα κοσμικό νοικοκυριό και από την ηλικία των οκτώ ετών έβρισκε τις θρησκευτικές διδασκαλίες λιγότερο πειστικές.
   • Για να έχει ουσιαστικές και ενημερωμένες συζητήσεις, απέκτησε συστηματικά και διάβασε θρησκευτικά βιβλία όλων των ειδών (Τορά, Κοράνι, λογοτεχνία Μαρμόνων/Μαρτύρων του Ιεχωβά).
3. Ο Θεός των Κενών (God of the Gaps):
   • Ο NdGT παραθέτει μια λογική συνέπεια, αναφερόμενος σε αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν Θεό των Κενών.
   • Η δήλωση είναι: «Αν για σένα ο Θεός είναι εκεί που η επιστήμη δεν έχει ακόμη πατήσει, τότε ο Θεός είναι μια πάντα υποχωρούσα θύλακα επιστημονικής άγνοιας».
   • Υπογραμμίζει ότι αυτή η δήλωση είναι αντικειμενικά αληθής ως υποθετική πρόταση (if statement), αλλά τονίζει ότι είναι λάθος να απομονώνεται μόνο το δεύτερο μισό της πρότασης.
4. Αθεΐα και Θρησκευτικός Φανατισμός:
   • Οι βαθιά θρησκευόμενοι άνθρωποι είναι συνήθως άθεοι όσον αφορά κάθε θρησκεία εκτός από τη δική τους.
   • Ο πραγματικός άθεος απλώς προσθέτει τη θρησκεία τους στην ίδια κατηγορία, συμφωνώντας μαζί τους ότι όλες οι άλλες θρησκείες είναι εξωφρενικές στις απαιτήσεις τους.

V. Το Σύμπαν, οι Μαύρες Τρύπες και η Εξερεύνηση

1. Μαύρες Τρύπες (Black Holes):
   • Γνωρίζουμε την ύπαρξη των μαύρων τρυπών χωρίς να τις έχουμε επισκεφτεί, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της επιστήμης για να αντικαταστήσουμε τις ατελείς πέντε αισθήσεις μας.
   • Μια μαύρη τρύπα δημιουργείται όταν η ταχύτητα διαφυγής (escape velocity) υπερβαίνει την ταχύτητα του φωτός.
   • Είναι «τρισδιάστατες τρύπες».
   • Τις ανιχνεύουμε από την παραμόρφωση του χωροχρόνου (βαρυτικός φακός) γύρω τους, καθώς και από τις ακτίνες Χ που εκπέμπονται από υλικό που στροβιλίζεται γύρω από τον ορίζοντα γεγονότων (event horizon).
   • Μια μαύρη τρύπα μεγέθους μπάλας του γκολφ θα ζύγιζε περισσότερο από τη Γη και θα την κατάπινε ολόκληρη, αφήνοντας πίσω της κάτι στο μέγεθος ενός λάιμ.
2. Η Γεωπολιτική της Διαστημικής Εξερεύνησης:
   • Ο NdGT εκτιμά ότι η πιθανότητα να φτάσει σε άλλον πλανήτη στη διάρκεια της ζωής του (15-20 χρόνια) είναι μηδέν.
   • Ιστορικά, δαπανηρά και μεγάλα έργα, όπως οι πυραμίδες ή οι καθεδρικοί ναοί, γίνονταν για τη δόξα του Θεού ή της βασιλείας. Σήμερα, τα κίνητρα είναι κοσμικά: οικονομία ή πόλεμος (άμυνα).
   • Η αποστολή στη Σελήνη (Apollo) το 1969 ήταν μια «κραυγή μάχης κατά του κομμουνισμού» και των «άθεων Ρώσων». Όταν οι ΗΠΑ κέρδισαν τη μάχη, το πρόγραμμα ακυρώθηκε.
   • Το νέο πρόγραμμα Artemis για επιστροφή στη Σελήνη ξεκίνησε όταν η Κίνα (που αποκαλεί τους αστροναύτες της Taikonauts) δήλωσε ότι θα στείλει αστροναύτες εκεί. Αυτό είναι ένα γεωπολιτικό κίνητρο.
   • Άρης: Δεν θα πάμε στον Άρη, εκτός αν η Κίνα δηλώσει ότι θέλει να βάλει στρατιωτικές βάσεις εκεί. Το κόστος υπολογίζεται σε περίπου ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Το ταξίδι μετ' επιστροφής διαρκεί 3 έως 5 χρόνια.
3. Εξωγήινη Ζωή (Aliens):
   • Ο NdGT είναι βέβαιος ότι εξωγήινοι (τουλάχιστον μη ευφυής ζωή) ασφαλώς υπάρχουν στο σύμπαν. Η ζωή ξεκίνησε στη Γη γρήγορα (εντός 200 εκατομμυρίων ετών από τον σχηματισμό της).
   • Υπολογίζει ότι περίπου 100 ζώντες πολιτισμοί υπάρχουν στον Γαλαξία μας αυτή τη στιγμή.
   • Έχουμε ψάξει μόνο έναν όγκο του Γαλαξία μας μεγέθους ενός νομίσματος για εξωπλανήτες.
   • UFOs: Τα Αγνώστου Ταυτότητας Ιπτάμενα Αντικείμενα (UFOs) δεν πρέπει να εξισώνονται με εξωγήινους. Το «Α» σημαίνει απλώς αγνώστου ταυτότητας. Οι ερασιτέχνες αστρονόμοι βλέπουν λιγότερα UFOs, επειδή ξέρουν τι κοιτάζουν.

VI. Τεχνολογία και το Δίλημμα της Προόδου

1. Τεχνητή Νοημοσύνη (AI):
   • Ο NdGT αγαπά την ΤΝ. Ήδη χρησιμοποιείται πλήρως στις φυσικές επιστήμες, βοηθώντας στην πρόσβαση, μείωση και ανάλυση δεδομένων από τηλεσκόπια.
   • Η ΤΝ θα αναγκάσει τους δημιουργικούς ανθρώπους να ανεβάσουν το επίπεδό τους, καθώς η πραγματική δημιουργικότητα δεν είναι η αντιγραφή και η προσαρμογή του παρελθόντος, αλλά η λήψη «άλματος» σε ιδέες που δεν έχουν υπάρξει ποτέ.
2. Θεωρία Προσομοίωσης (Simulation Theory):
   • Λόγω της δυνατότητάς μας να δημιουργήσουμε έναν κόσμο σε έναν υπολογιστή (ειδικά με κβαντική υπολογιστική), όπου οι χαρακτήρες πιστεύουν ότι έχουν ελεύθερη βούληση, είναι πιθανό να είμαστε προσομοίωση.
   • Στατιστικά, θα ήμασταν πιθανώς ένα από τα «ζιλιόνια» προσομοιωμένα σύμπαντα, παρά το πρώτο πραγματικό.
   • Ο NdGT βρίσκει μια «διέξοδο»: Επειδή δεν έχουμε ακόμη τη δύναμη να κάνουμε μια τέλεια προσομοίωση, είμαστε είτε το πρώτο πραγματικό σύμπαν που δεν έχει δημιουργήσει ακόμη προσομοίωση, είτε το τελευταίο που δεν έχει εξελιχθεί ακόμη—μειώνοντας την πιθανότητα στο 50/50.
   • Ένα επιχείρημα υπέρ της προσομοίωσης είναι η συχνότητα των μεγάλων καταστροφών (όπως πανδημίες, πόλεμοι, πολιτικές αναταραχές), οι οποίες μοιάζουν με τον «προγραμματιστή» που θέλει να «βάλει ενδιαφέρον» (spice it up a bit) στο παιχνίδι.
3. Η Φυσική του Matrix:
   • Ο NdGT θεωρεί το Matrix την αγαπημένη του ταινία επιστημονικής φαντασίας.
   • Το μοναδικό φυσικό λάθος της ταινίας είναι ότι οι μηχανές χρησιμοποιούν τους ανθρώπους ως πηγή ενέργειας. Οι μηχανές θα έπρεπε να παρακάμψουν τον άνθρωπο ως ενδιάμεσο, επειδή η μετατροπή χημικής ενέργειας (τροφή) σε ενέργεια από τους ανθρώπους δεν είναι 100% αποδοτική (λόγω του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής), χάνοντας ενέργεια ως θερμότητα.

VII. Συμβουλές και Προσωπικές Σκέψεις

1. Σοφία και Λάθη:
   • Ο NdGT δεν θα έδινε συμβουλές στον νεότερο εαυτό του, γιατί «το να ζεις τη ζωή από μόνη της είναι το μάθημα». Τα πιο δυνατά μαθήματα προέρχονται από την εξερεύνηση, τα λάθη και την αντίδραση σε αυτά, όχι από το να σου λένε οι άλλοι τι να μην κάνεις.
   • Η χειρότερη περίπτωση είναι ο μετανάστης που εργάστηκε σκληρά, έγινε πλούσιος και μετά έδωσε τα πάντα στα παιδιά του για να μην «περάσουν τα ίδια», με αποτέλεσμα τα παιδιά να γίνουν «τεμπέληδες» (dead beats) χωρίς κίνητρα.
2. Η Τελευταία Συμβουλή:
   • Η τελευταία του συμβουλή (για τον οικοδεσπότη, που είναι ακριβώς η μισή του ηλικία) είναι: «Σε καμία στιγμή δεν πρέπει να υπερεκτιμάς τις δικές σου σκέψεις».
   • Πρέπει να επιτρέπεις στον εαυτό σου να ταπεινώνεται καθημερινά με νέες ιδέες που αμφισβητούν οτιδήποτε πιστεύεις αυτή τη στιγμή.
3. Το Μυστήριο της Άγνοιας:
• Ο NdGT δεν έχει μία «εξέχουσα ερώτηση» στην οποία θέλει απεγνωσμένα απάντηση.
• Καθώς η περιοχή της γνώσης μας μεγαλώνει, έτσι μεγαλώνει και η περίμετρος της άγνοιάς μας.
• Πιστεύει ότι πρέπει να μάθουμε να αγαπάμε τις ίδιες τις ερωτήσεις.
• Ορισμένες ερωτήσεις είναι «παράνομες» (π.χ., «Σε τι θερμοκρασία λιώνει ο αριθμός επτά;»). Ωστόσο, στην αντιμετώπιση του αγνώστου, δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιες ερωτήσεις θα φαίνονται γελοίες αργότερα (π.χ., «Είναι το φεγγάρι φτιαγμένο από τυρί;», που ήταν νόμιμη ερώτηση προτού πάμε εκεί).

Εδώ διαβάστε περισσότερα επιστημονικά άρθρα

Εγγραφή στο ενημερωτικό

Όνομα

Διεύθυνση email *