Η αμφίδρομη υποκρισία γύρω από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ), το Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (Υπερταμείο) και η πολιτική «ευαισθησία» των βουλευτών
Εισαγωγή
Τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ) είναι μια επιχείρηση με βαθιά ιστορική ρίζα στην ελληνική κοινωνία: για δεκαετίες συνέδεε αστικά και απομακρυσμένα σημεία της χώρας, αποτελούσε κινητήριο μοχλό επικοινωνίας, αλλά και παροχής ταχυδρομικών και ταχυμεταφορικών υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Σήμερα όμως βιώνει μία κρίσιμη μεταβλητή φάση: η υπαγωγή της στο Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ ή «Υπερταμείο»), η ανάγκη αναδιάρθρωσης του δικτύου της, αλλά και η κοινωνική και πολιτική συζήτηση που έχει αναφλεγεί γύρω από το «κλείσιμο καταστημάτων», τη «βιωσιμότητα» και την «κοινωνική αποστολή». Ταυτόχρονα, παρατηρούμε μια έντονη «ευαισθησία» από κυβερνητικούς βουλευτές που —υποτίθεται— «υπερασπίζονται» τα ΕΛΤΑ, ενώ στο παρελθόν συμμετείχαν σε κομματικές/κυβερνητικές επιλογές που οδήγησαν σε αυτό το καθεστώς. Αυτό το άρθρο επιχειρεί να αποτυπώσει με τεκμηριωμένα στοιχεία το καθεστώς ιδιοκτησίας των ΕΛΤΑ, τη σχέση τους με το Υπερταμείο, τις προκλήσεις και τις αντιφάσεις της πολιτικής διαχείρισης — και να θέσει στο μικροσκόπιο τη συζήτηση περί «πολιτικής υποκρισίας».1. Ποιοι «ελέγχουν» τα ΕΛΤΑ;
Με τον νόμο 4389/2016 θεσμοποιήθηκε η Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ), γνωστή και ως «Υπερταμείο», ως ανώνυμη εταιρεία του δημοσίου με διάρκεια ζωής 99 ετών και μοναδικό μέτοχο το Ελληνικό Δημόσιο. (Greveniotis.gr)
Μεταξύ των επιχειρήσεων που μεταφέρθηκαν ή υπάγονται στην ΕΕΣΥΠ περιλαμβάνονται και τα ΕΛΤΑ. (Greveniotis.gr)
Συγκεκριμένα, από το 2018 τα ΕΛΤΑ ανήκουν στο Υπερταμείο, γεγονός που σημαίνει πως η διοίκησή τους, η στρατηγική τους και η δυνατότητα κρατικής ενίσχυσης υπόκεινται σε κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης, βιωσιμότητας και συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό πλαίσιο για κρατικές ενισχύσεις. (The Total Business)
Με απλά λόγια: αν και το Ελληνικό Δημόσιο παραμένει μέτοχος, η δυνατότητα πολιτικής επέμβασης είναι περιορισμένη — τουλάχιστον θεσμικά — μέσα από τον θεσμό του Υπερταμείου, που στοχεύει στην αποτελεσματική αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. (GrowthFund)
2. Η πρόκληση της «βιωσιμότητας» vs κοινωνική αποστολή
Τα ΕΛΤΑ —όπως πολλά παραδοσιακά ταχυδρομικά δίκτυα διεθνώς— αντιμετωπίζουν σημαντικές αλλαγές: η μείωση της επιστολικής ύλης, η άνοδος του ηλεκτρονικού εμπορίου, οι νέες μορφές διανομής. Στην Ελλάδα, η μείωση της παραδοσιακής ταχυδρομικής ύλης υπολογίζεται σε πάνω από 50 % την τελευταία πενταετία. (The Total Business)
Η διοίκηση των ΕΛΤΑ εισήγαγε στρατηγικά σχέδια αναδιοργάνωσης: μείωση καταστημάτων, μεταφορά υπαλλήλων σε πιο παραγωγικές λειτουργίες, υβριδικά μοντέλα εξυπηρέτησης (κινητές μονάδες, συνεργαζόμενα σημεία) και έμφαση στη διανομή πακέτων. (The Total Business)
Ωστόσο, το δίκτυο των καταστημάτων των ΕΛΤΑ —ιδίως σε απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές— έχει στοιχειώδη κοινωνική αποστολή: η εξυπηρέτηση πολιτών που δεν μπορούν να παραλάβουν ή να αποστείλουν εύκολα μέσω ιδιωτικών δικτύων. Η σύγκρουση προκύπτει όταν η ανάγκη για «καθαρή οικονομική εικόνα» (μείωση κόστους, αύξηση εσόδων) συγκρούεται με την κοινωνική υποχρέωση, υπό το πλαίσιο ότι η εταιρεία λειτουργεί πλέον «σαν επιχείρηση». (Greveniotis.gr)
Παράδειγμα: πολλά υποκαταστήματα συμβάλλουν πλέον με λιγότερο από 10 % των εσόδων, ενώ απορροφούν σχεδόν το μισό λειτουργικού κόστους του δικτύου καταστημάτων. (The Total Business)
Οι ανακοινώσεις για το κλείσιμο ή την αναστολή λειτουργίας δεκάδων καταστημάτων δημιουργούν κοινωνικές αντιδράσεις — καθώς σε πολλές περιπτώσεις αυτά τα σημεία εξυπηρετούν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. (PowerGame)
3. Το «κλείσιμο καταστημάτων» ως πολιτική μέθοδος και η αντίδραση
Τον τελευταίο καιρό, πλήθος καταστημάτων των ΕΛΤΑ ανακοινώθηκαν ως προς «αναστολή λειτουργίας» ή «κλείσιμο», ιδιαίτερα σε περιοχές της περιφέρειας και της Αττικής. (PowerGame)
Οι διαμαρτυρίες τοπικών δημοτικών αρχών, επαγγελματικών φορέων και πολιτών αναφέρουν πως η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε υποβάθμιση της υπηρεσίας, αύξηση ταλαιπωρίας και έλλειψη φυσικής εξυπηρέτησης — ενώ η διοίκηση των ΕΛΤΑ προτάσσει την ανάγκη «εξορθολογισμού» και «εξοικονόμησης πόρων». (PowerGame)
Από πολιτικής πλευράς, δημιουργείται ένα παράδοξο: κυβερνητικοί βουλευτές εμφανίζονται «ευαίσθητοι» για τα υποκαταστήματα που κλείνουν, ζητούν επανεξέταση, ενώ παράλληλα η ίδια η πολιτική επιλογή υπό τη δική τους κυβέρνηση ή συμμετοχή έχει οδηγήσει στο σημερινό καθεστώς — είτε μέσω αποδοχής του πλαισίου του Υπερταμείου, είτε μέσω λήψης αποφάσεων αναδιάρθρωσης.
Υπογραμμίζεται ότι το Υπερταμείο δεν αποφασίζει αυτοβούλως τα κλεισίματα, αλλά η εταιρεία, υπό τον έλεγχό του, εφαρμόζει στρατηγική εξορθολογισμού. (Αυγή)
Άρα η «πολιτική ρητορεία» περί υπεράσπισης των ΕΛΤΑ αποκτά χαρακτήρα υποκριτικό, όταν οι ίδιοι εκπρόσωποι έχουν αποδεχθεί προηγουμένως τη ρυθμιστική και επιχειρηματική λογική που σήμερα επικαλούνται ότι αποδομεί το δίκτυο.
4. Η υποκρισία στο επίκεντρο της συζήτησης
Η χρήση της ταχυδρομικής υπηρεσίας ως εργαλείου πολιτικής «ευαισθησίας» έχει έντονα επικοινωνιακή διάσταση: βουλευτές εμφανίζονται να «παλεύουν» για το κατάστημα της εκλογικής τους περιφέρειας, ενώ συγχρόνως έχουν υπερψηφίσει μνημονιακές ρυθμίσεις που θέσπισαν τα πλαίσια εταιρικής διακυβέρνησης του δημοσίου τομέα — όπως το Υπερταμείο, η λογική της απόδοσης «κέρδους / βιωσιμότητας» σε ΔΕΚΟ, κ.ά.
Ταυτόχρονα, τα κόμματα που διαμαρτύρονται τώρα — συμπεριλαμβανομένων των κομμάτων της αντιπολίτευσης — υπήρξαν κι αυτά μέρος της διαδικασίας που επέτρεπε ή αποδέχθηκε τη συμμετοχή των δημόσιων επιχειρήσεων σε τέτοια πλαίσια.
Το αποτέλεσμα είναι διπλό: από τη μία, ο πολίτης βιώνει το κλείσιμο καταστημάτων — υπηρεσιών που «διότι» πρέπει να είναι κερδοφόρες — από την άλλη, η πολιτική ηγεσία επιχειρεί να «ανακαλύψει» την κοινωνική της ευαισθησία, χωρίς όμως να αναλαμβάνει πλήρως την ιστορική πολιτική της ευθύνη.
Η ουσία: αν μια δημόσια επιχείρηση όπως τα ΕΛΤΑ λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο του Υπερταμείου, με όρους «επένδυσης», «απόδοσης» και «στρατηγικού επενδυτή», τότε η πολιτική διαχείριση δεν μπορεί συγχρόνως να τη θυμάται αποκλειστικά ως «κοινωφελή υπηρεσία» μόνο όταν … κλείνει υποκαταστήματα και οι αντιδράσεις είναι πολιτικά δημοφιλείς.
5. Τι θα έπρεπε να γίνει – Προτάσεις
Πρώτον, να θεσμοθετηθεί σαφώς η καθολική ταχυδρομική υπηρεσία, με μηχανισμούς αποζημίωσης για τις ζημιογόνες λειτουργίες (π.χ. απομακρυσμένες περιοχές). Η λογική της «λειτουργίας μόνο αν έχει κέρδος» είναι κοινωνικά προβληματική σε δημόσιο αγαθό.
Δεύτερον, η διοίκηση των ΕΛΤΑ να δημοσιοποιήσει πλήρες σχέδιο βιωσιμότητας, με κοινωνικούς, χωροταξικούς και ποιοτικούς δείκτες – όχι μόνο οικονομικούς.
Τρίτον, η πολιτική εξουσία να αναλάβει ενεργά την ευθύνη για τις επιλογές που έκαναν — τόσο για τη συμμετοχή στο καθεστώς Υπερταμείου όσο και για την έλλειψη συντονισμού στην περιφερειακή εξυπηρέτηση. Η «ρητορική υπεράσπισης» δεν αρκεί.
Τέταρτον, να διασφαλιστεί πως όταν μιλάμε για «αναδιάρθρωση» και «κλείσιμο υποκαταστημάτων», γίνεται με τρόπο διαφανή, με επαρκή διάλογο με κοινωνικούς/τοπικούς φορείς και με αληθινές εναλλακτικές λύσεις για τους κατοίκους.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση των ΕΛΤΑ δεν είναι απλώς μία επιχείρηση που αντιμετωπίζει οικονομική κρίση — είναι ένας μικροκοσμός των ευρύτερων πολιτικών επιλογών που αφορούν τη δημόσια περιουσία, την εταιρική διακυβέρνηση, τις ιδιωτικοποιήσεις και την κοινωνική αποστολή του κράτους. Όταν η δημόσια επιχείρηση εντάσσεται σε ένα καθεστώς αποτελεσματικότητας και κερδοφορίας — όπως αυτό του Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας — οι πολιτικές αντιφάσεις και η υποκρισία γίνονται ορατές: οι ίδιοι που συμμετείχαν στη θεσμική επιλογή, εμφανίζονται σήμερα ως υπερασπιστές της κοινωνικής αποστολής.
Αν πραγματικά θέλουμε να διασφαλίσουμε το δίκτυο των ΕΛΤΑ — κατάστημα προς κατάστημα, ταχυδρόμος προς ταχυδρόμος, πολίτης προς πολίτη — τότε η συζήτηση πρέπει να ξεπεράσει τα πολιτικά σόου και να αγγίξει τις ρίζες των επιλογών: θεσμικές, οικονομικές, κοινωνικές. Μόνο έτσι θα μπορούν τα ΕΛΤΑ να επιβιώσουν ως δημόσια υπηρεσία σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών — και όχι να μετατραπούν σε απλό «εμπορικό σήμα» υπό το πρίσμα της κερδοφορίας.
Σημαντικά έγγραφα / ερωτήσεις
Στην πλατφόρμα του Βουλή των Ελλήνων (Μέσα Κοινοβουλευτικού Ελέγχου) εμφανίζεται ερώτηση με αριθμό 777 της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέα Δημοκρατία, με θέμα «Κλείσιμο πέντε καταστημάτων ΕΛΤΑ σε νησιά των Κυκλάδων». Ημερομηνία: 31/10/2025. (Βουλή των Ελλήνων)
Ερώτηση της ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής (Δ. Μπιάγκης) σχετικά με το κλείσιμο καταστημάτων των ΕΛΤΑ και τη συμμόρφωση με την Καθολική Ταχυδρομική Υπηρεσία. Το έγγραφο αναφέρει πως «από την 1.1.2018 … το σύνολο των μετοχών κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου της ΕΛΤΑ Α.Ε. έχει μεταβιβαστεί στην … ΕΕΣΥΠ». (pasok.gr)
Απάντηση της εταιρείας ΕΛΤΑ για τις αντιδράσεις στο κλείσιμο 204 καταστημάτων, όπου αναφέρεται πως τα ΕΛΤΑ «… παραμένουν πιστά δεσμευμένα στην υποχρέωση για καθολική παροχή ταχυδρομικών υπηρεσιών…» και ότι «από το 2017 ανήκουν στο Υπερταμείο». (Καθημερινή)
Τα ΕΛΤΑ έχουν ανακοινώσει σχέδιο αναδιοργάνωσης με κλείσιμο 204 καταστημάτων σε όλη τη χώρα ως μέρος της στρατηγικής τους για βιωσιμότητα. (thepressproject.gr)
Ορθά επισημαίνεται πως η μεταβίβαση των μετοχών των ΕΛΤΑ στο Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας (ΕΕΣΥΠ) («Υπερταμείο») προχώρησε από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. (ΤΑ ΝΕΑ)
0 Σχόλια