Τα Άτομα μας: Πόσες Φορές Ήμασταν Μέρος ενός Αστέρα; Ανάγνωση άρθρου

Πόσες φορές έχουν υπάρξει «μέρος» εκρηκτικού αστέρα;

Μια απλή απορία, μια σπίθα περιέργειας, αρκεί για να μας ταξιδέψει δισεκατομμύρια χρόνια πίσω, στα πρώτα κλάσματα του χρόνου. Από το κοσμικό «Μπιγκ Μπανγκ» ως τις εκρήξεις των άστρων, η ύλη που μας συνθέτει δεν έπαψε ποτέ να ταξιδεύει, να αλλάζει μορφές και να ξαναγίνεται μέρος της μεγάλης ιστορίας του σύμπαντος. Κάθε άτομο στο σώμα μας κουβαλά μέσα του το αρχείο αυτής της αέναης περιπλάνησης.

Η σκέψη ότι το σώμα μας αποτελείται από υλικά που γεννήθηκαν σε άστρα, και μάλιστα σε εκρηκτικούς αστέρες, είναι ταυτόχρονα επιστημονική και ποιητική. Ωστόσο, το ερώτημα «πόσες φορές» αυτό έχει συμβεί και θα συμβεί δεν έχει μία απλή, μονολεκτική απάντηση. Η ιστορία των ατόμων μας είναι πολυεπίπεδη και εξαρτάται τόσο από το είδος του στοιχείου όσο και από την έννοια του «να αποτελεί μέρος ενός εκρηκτικού αστέρα».

1. Η προέλευση των στοιχείων στο σώμα μας

Το σώμα μας αποτελείται κυρίως από υδρογόνο, οξυγόνο, άνθρακα, άζωτο, ασβέστιο και φώσφορο, καθώς και από μικρότερες ποσότητες μετάλλων όπως ο σίδηρος, ο χαλκός και ο ψευδάργυρος.

• Υδρογόνο & Ήλιο: Τα περισσότερα άτομα υδρογόνου και ηλίου προέρχονται από την ίδια τη γέννηση του σύμπαντος, το Μεγάλο Μπάγκ. Πολλά δεν έχουν ποτέ βρεθεί μέσα σε αστέρα, ενώ άλλα έχουν περάσει από αστρικές φάσεις πριν καταλήξουν σε εμάς.

• Βαριά στοιχεία (C, N, O, Fe, κ.ά.): Αυτά δημιουργήθηκαν μέσω πυρηνοσύνθεσης σε μεγάλα άστρα και σε εκρηκτικά γεγονότα όπως οι υπερκαινοφανείς (supernovae) ή οι συγχωνεύσεις άστρων νετρονίων. Χωρίς αυτά τα βίαια αστρικά φαινόμενα, ο πλανήτης μας και εμείς δεν θα υπήρχαμε.

2. Πόσες φορές έχουν υπάρξει «μέρος» εκρηκτικού αστέρα;

Ο αριθμός εξαρτάται από το στοιχείο και από το πόσο μακριά ανατρέχουμε στην κοσμική ιστορία.

• Σίδηρος στο αίμα μας: Ο πυρήνας ενός ατόμου σιδήρου πιθανότατα σχηματίστηκε μία φορά σε μια υπερκαινοφανή και από τότε ταξίδεψε στο διαστρικό μέσο μέχρι να καταλήξει στο ηλιακό νέφος από το οποίο δημιουργήθηκε η Γη.

• Άνθρακας και οξυγόνο: Αυτά τα στοιχεία είναι πιο «περιπετειώδη». Μπορεί να έχουν περάσει λίγες έως δεκάδες φορές μέσα από διαφορετικούς αστρικούς κύκλους, προτού βρεθούν σε εμάς.

• Υδρογόνο: Εδώ οι περιπτώσεις ποικίλουν. Κάποια άτομα υδρογόνου δεν έχουν μπει ποτέ σε άστρο, ενώ άλλα μπορεί να έχουν ξαναχρησιμοποιηθεί πολλές φορές.

3. Ο κοσμικός κύκλος του υλικού

Η ηλικία του σύμπαντος είναι περίπου 13,8 δισεκατομμύρια έτη. Στον Γαλαξία μας, το αέριο που κυκλοφορεί στο διαστρικό μέσο μπαίνει και βγαίνει από αστέρες σε χρονικές κλίμακες της τάξης των 100 εκατομμυρίων έως 1 δισεκατομμυρίου ετών. Έτσι, σε όλη την ιστορία του σύμπαντος, ένα τυπικό κομμάτι αερίου μπορεί να έχει επεξεργαστεί λίγες δεκάδες φορές μέσα σε αστέρες πριν φτάσει ως πρώτες ύλες στον Ήλιο και τη Γη.

Ωστόσο, η «δημιουργία» ενός ατομικού πυρήνα είναι μοναδική στιγμή: το ίδιο άτομο σιδήρου, για παράδειγμα, δεν «ξαναδημιουργείται» από την αρχή, αλλά μεταφέρεται αναλλοίωτο σε νέους κόσμους.

4. Το μέλλον των ατόμων μας

Μετά τον θάνατό μας και, αργότερα, μετά το τέλος της Γης και του Ήλιου, τα άτομα του σώματός μας θα επιστρέψουν στο διαστρικό μέσο. Εκεί, με την πάροδο δισεκατομμυρίων ετών, θα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα βρεθούν ξανά μέσα σε αστέρες και, κάποια στιγμή, σε νέες εκρήξεις υπερκαινοφανών ή άλλων αστρικών γεγονότων. Ο κύκλος θα συνεχίζεται, ενσωματώνοντας τα ίδια άτομα σε αναρίθμητους νέους κόσμους.

5. Συμπέρασμα

Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός αριθμός για το πόσες φορές τα άτομα μας αποτέλεσαν ή θα αποτελέσουν μέρος ενός εκρηκτικού αστέρα.
Η εκτίμηση κυμαίνεται:

• Από μηδέν (για κάποια υδρογόνα)

• Σε μία (για πολλά βαριά στοιχεία όπως ο σίδηρος)

• Έως δεκάδες φορές (για στοιχεία που έχουν ανακυκλωθεί σε πολλούς αστρικούς κύκλους).

Όμως το βέβαιο είναι ότι η ύλη μας είναι βαθιά αστρική και το μέλλον της είναι συνυφασμένο με την αέναη ανακύκλωση του σύμπαντος.

Εμείς οι ίδιοι είμαστε στιγμιότυπα ενός ατελείωτου κύκλου. Τα άτομα μας υπήρξαν φλόγες σε αστέρες, θραύσματα εκρήξεων, ψύχρες νεφών στο διάστημα· και θα ξαναγίνουν όλα αυτά, αμέτρητες φορές, όταν εμείς θα έχουμε πια σβήσει από τη σκηνή. Σε αυτό το αέναο ταξίδι, η ταυτότητά μας δεν περιορίζεται στο σώμα μας, αλλά εκτείνεται σε όλο το σύμπαν.