Η τεχνο-κυβερνητικότητα (techno-governmentality) περιγράφει πώς οι πλατφόρμες, τα δεδομένα και τα δίκτυα γίνονται λειτουργικές μορφές διακυβέρνησης: ρυθμίζουν ροές πληροφορίας, αγορές και συμπεριφορές με κώδικα, όρους χρήσης, API και υποδομές. Το 2025, η ισχύς των εταιρειών τεχνολογίας διαχέεται σε κρίσιμες σφαίρες πολιτικής και άμυνας πιο απροκάλυπτα από ποτέ—δημιουργώντας ευκαιρίες, αλλά και επικίνδυνα κενά λογοδοσίας. Παρακάτω: ένα βαθύ zoom σε (α) ρόλο τεχνο-ηγετών και διολίσθηση ιδιωτικής ισχύος στην άμυνα/πολιτική και (β) μια ηπειρωτική συγκριτική αποτύπωση ρύθμισης το 2025 με επιπτώσεις σε καινοτομία, ασφάλεια και δικαιώματα.
Στην καρδιά του 21ου αιώνα, μια σιωπηλή αλλά τεκτονική μετατόπιση ισχύος αναδιαμορφώνει την παγκόσμια τάξη. Η παραδοσιακή έννοια της διακυβέρνησης, που για αιώνες ήταν αποκλειστικό προνόμιο των εθνών-κρατών, διαβρώνεται από την αλματώδη άνοδο των τεχνολογικών γιγάντων. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως τεχνο-κυβερνητικότητα , περιγράφει τη νέα πραγματικότητα όπου ιδιωτικές εταιρείες, όπως η Google, η Meta, η Amazon και η Microsoft, δεν λειτουργούν απλώς ως οικονομικές οντότητες, αλλά ως πανίσχυροι γεωπολιτικοί δρώντες . Η επιρροή τους εκτείνεται πλέον σε τομείς που αποτελούσαν τον πυρήνα της κρατικής κυριαρχίας: την πολιτική, τη διπλωματία, και κυρίως, την εθνική άμυνα.
Τι είναι «τεχνο-κυβερνητικότητα» (techno-governmentality) και γιατί μας αφορά
Στον πυρήνα της, η τεχνο-κυβερνητικότητα είναι η μετάβαση από τους παραδοσιακούς θεσμούς σε «κυβερνησιμότητα μέσω υποδομών» (governance by infrastructure):
- Ο κώδικας και τα πρότυπα (standards) λειτουργούν ως ντε φάκτο κανονισμοί (de facto regulation), διαμορφώνοντας τι είναι εφικτό/νόμιμο στο ψηφιακό πεδίο.
- Οι όροι χρήσης (terms of service) γίνονται ιδιωτικό δίκαιο με παγκόσμια ακτίνα, πολλές φορές ισχυρότερο από το δημόσιο.
- Το datafication και τα αλγοριθμικά συστήματα επιβάλλουν «ήπια» αλλά ισχυρά καθεστώτα συμπεριφοράς (behavioral regimes), από rankings μέχρι nudges.
- Η «υποδομική ισχύς» (infrastructural power) πλατφορμών συνδεσιμότητας δημιουργεί γεωπολιτικά κουμπιά (geopolitical levers): πρόσβαση/αποσύνδεση, ποιότητα υπηρεσίας, γεωφράχτες (geofencing).
Από τους τεχνο-ηγέτες στην άμυνα: όταν η ιδιωτική ισχύς μπαίνει σε δημόσιες σφαίρες
Η δεκαετία κλιμάκωσε μια σύγκλιση τεχνολογίας–άμυνας–πολιτικής. Ενδεικτικά:
- Δορυφορική συνδεσιμότητα ως μοχλός εξωτερικής πολιτικής: Η διαθεσιμότητα/κάλυψη υπηρεσιών όπως το Starlink επηρέασε επιχειρησιακά την Ουκρανία—αναδεικνύοντας ότι η ιδιωτική υποδομή μπορεί να μετατραπεί σε κρίσιμο παράγοντα άμυνας.
- Επιρροή τεχνο-ηγετών σε πολιτική άμυνας: Παράδειγμα η δραστηριοποίηση πρώην CEOs μεγάλων πλατφορμών σε συμβουλευτικά όργανα άμυνας, την ίδια στιγμή που επενδύουν σε αμυντικό οικοσύστημα, εγείροντας ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων.
- «Λογισμικό στον πόλεμο»: Εταιρείες data/AI προβάλλουν ρόλο στο πεδίο (π.χ. sensor fusion, στοχοποίηση) και εμπορευματοποιούν το «battle‑tested» ως σήμα αξιοπιστίας.
- Project Maven και εταιρική ηθική: Η αντίδραση εργαζομένων σε big tech για χρήση AI σε στρατιωτικές εφαρμογές έδειξε ότι η εταιρική ηθική είναι δυναμική και εξαρτάται από την κουλτούρα, την αγορά και το θεσμικό πλαίσιο.
- Θεσμικές «γέφυρες»: Μονάδες όπως η Defense Innovation Unit και fellowship προγράμματα ενσωματώνουν ταχύτερα τεχνολογία διττής χρήσης (dual‑use) στην κρατική μηχανή.
- Όρια χρήσης γενετικής ΑΙ: Μεταβολές πολιτικών πλατφόρμας για στρατιωτικές χρήσεις αναδεικνύουν πώς οι ιδιωτικοί κανόνες γίνονται de facto δημόσια πολιτική.
Ηθικές και δημοκρατικές συνέπειες της διολίσθησης ιδιωτικής ισχύος
- Λογοδοσία και νομιμοποίηση: Όταν κρίσιμες αποφάσεις (π.χ., γεωφράχτες ή κάλυψη δορυφορικής επικοινωνίας) διεκπεραιώνονται μέσω ιδιωτικών ToS, ποιος λογοδοτεί και με ποιο due process;
- Αλγοριθμική διαφάνεια σε θανατηφόρα συστήματα: Η αρχή του «ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου» (meaningful human control) παραμένει ανοιχτή ηθικά και νομικά.
- Ιδιωτικοποίηση εξωτερικής πολιτικής: Όροι SLA/ToS πλατφορμών καθορίζουν επιχειρησιακά όρια—μετατόπιση κυριαρχίας χωρίς κοινοβουλευτικό έλεγχο.
- Ρυθμιστική αιχμαλωσία: Εναλλαγή ρόλων επενδυτή–συμβούλου–αναδόχου υπονομεύει την αμεροληψία πολιτικών.
- Διττή χρήση και ανθρώπινα δικαιώματα: Εξαγωγές AI/παρακολούθησης σε αυταρχικά περιβάλλοντα αυξάνουν κινδύνους για ελευθερίες—απαιτούνται σαφή due diligence κριτήρια.
- Αυτορρύθμιση vs δεσμευτικότητα: Δηλώσεις αρχών είναι χρήσιμες αλλά δεν υποκαθιστούν δεσμευτικά ρυθμιστικά πλαίσια.
Σύγκριση ηπειρωτικών ρυθμιστικών προσεγγίσεων το 2025
Ευρωπαϊκή Ένωση (rights‑by‑design, precautionary principle):
- DSA/DMA: Διαφάνεια/ευθύνη πλατφορμών και υποχρεώσεις «gatekeepers» πλήρως σε εφαρμογή.
- AI Act: Οριζόντιος νόμος με risk‑based κλιμάκωση, απαγορεύσεις (π.χ. κοινωνική βαθμολόγηση), αυστηρά κριτήρια για high‑risk και κανόνες για foundation models (σταδιακή εφαρμογή 2025–2026).
- Data Act / NIS2 / Cyber Resilience Act: Διαλειτουργικότητα και ενισχυμένη κυβερνοανθεκτικότητα στην εφοδιαστική αλυσίδα.
- Επιπτώσεις: Υψηλότερο κόστος συμμόρφωσης για μικρότερους παίκτες, αλλά αυξημένη εμπιστοσύνη/ασφάλεια και ενδυνάμωση δικαιωμάτων πολιτών.
ΗΠΑ (sectoral, market‑driven με ισχυρά εκτελεστικά εργαλεία):
- Executive Order για «Safe, Secure, Trustworthy AI»: reporting για «frontier» προπονήσεις, κατευθυντήριες για προμήθειες και NIST αξιολογήσεις.
- NIST AI RMF & U.S. AI Safety Institute: Εθελοντικά πλαίσια που γίνονται de facto πρότυπα μέσω προμηθειών/πιστοποιήσεων.
- Αντιμονοπωλιακός ακτιβισμός (FTC/DOJ), βιομηχανική πολιτική (CHIPS) και εξαγωγικοί έλεγχοι σε προηγμένα chips.
- Επιπτώσεις: Ταχεία καινοτομία και διττή χρήση με κενά σε οριζόντια προστασία δικαιωμάτων/διαφάνειας.
Ηνωμένο Βασίλειο (pro‑innovation, regulator‑led):
- Bletchley Declaration και AI Safety Institute: Έμφαση σε αξιολόγηση «frontier» μοντέλων και διεθνή συντονισμό, χωρίς ενιαίο δεσμευτικό AI νόμο.
- Επιπτώσεις: Ευελιξία και ρόλος-κόμβος ασφάλειας/δοκιμών, αλλά ερωτήματα enforceability εκτός κρατικών προμηθειών.
Κίνα (state‑steered, security‑first):
- Κανονισμοί για Generative AI, Deep Synthesis και αλγοριθμικά μητρώα με real‑name, content compliance, data localization και security reviews.
- Επιπτώσεις: Ταχεία υιοθέτηση υπό κρατική καθοδήγηση και ισχυρός έλεγχος περιεχομένου· κόστος σε ελευθερία λόγου/ανοικτότητα οικοσυστήματος.
Ινδία (digital public infrastructure, pragmatic regulation):
- Digital Personal Data Protection Act και IT Rules για μεσάζοντες, με έμφαση σε λογοδοσία πλατφορμών και ιχνηλασιμότητα.
- UPI/India Stack ως δημόσια ψηφιακή υποδομή (DPI) που επιταχύνει καινοτομία/ένταξη.
- Επιπτώσεις: Εκρηκτική καινοτομία χαμηλού κόστους, αλλά εντάσεις γύρω από ιδιωτικότητα/έκφραση.
Λατινική Αμερική:
- Βραζιλία: LGPD και προώθηση AI νομοσχεδίου με risk‑based γραμμή, κοντά στο ευρωπαϊκό μοντέλο.
- Επιπτώσεις: Ενίσχυση δικαιωμάτων δεδομένων· ανισότητες επιβολής/ικανότητας ρυθμιστών.
Αφρική:
- AU Data Policy Framework και εθνικοί νόμοι (Νιγηρία, Κένυα, Ν. Αφρική) με έμφαση σε data governance και ψηφιακή κυριαρχία.
- Επιπτώσεις: Στρατηγικές «catch‑up» με DPI (π.χ. Smart Africa), αλλά περιορισμοί πόρων/επιβολής.
Αυστραλία/Καναδάς:
- Αυστραλία: Διαβούλευση για «Safe and Responsible AI», ισχυρός ρόλος eSafety/ACCC.
- Καναδάς: Bill C‑27 (CPPA/AIDA) για ιδιωτικότητα και AI guardrails σε εξέλιξη.
Επιπτώσεις σε καινοτομία, ασφάλεια και δικαιώματα πολιτών
- Καινοτομία:
- ΗΠΑ/ΗΒ: Ταχύτερο time‑to‑market και εύπλαστο πλαίσιο αξιολόγησης κινδύνου· ρίσκο «τεχνο-χρέους» (tech debt) σε ασφάλεια/δικαιώματα.
- ΕΕ/Βραζιλία: Πιο αργή διάχυση, αλλά «ποιότητα με εμπιστοσύνη» (trust‑enhancing innovation) και ανταγωνισμός σε ασφάλεια/συμμόρφωση.
- Κίνα/Ινδία: Κρατική κατεύθυνση/δημόσιες υποδομές δημιουργούν scale effects—με περιορισμούς λόγου/ιδιωτικότητας.
- Ασφάλεια:
- ΕΕ: Συστημικά standards (NIS2/CRA) σκληραίνουν την εφοδιαστική αλυσίδα.
- ΗΠΑ: Έμφαση σε εθνική ασφάλεια, export controls και προγράμματα μαζικής υιοθέτησης αυτόνομων συστημάτων (π.χ. Replicator).
- Κίνα: Κεντρικός έλεγχος περιεχομένου/πρόσβασης ενισχύει state security, με κόστος ατομικών ελευθεριών.
- Δικαιώματα πολιτών:
- ΕΕ/Λατ. Αμερική: GDPR/LGPD κατοχυρώνουν πρόσβαση/διόρθωση/φορητότητα και περιορισμούς προφίλινγκ.
- ΗΠΑ: Αποσπασματικές πολιτειακές προστασίες· ισχυρότερη ελευθερία λόγου αλλά άνιση προστασία ιδιωτικότητας.
- Κίνα/ΜΕΝΑ/Ινδία: Πρακτικές επιτήρησης/ιχνηλασιμότητας συχνά συγκρούονται με ιδιωτικότητα/έκφραση.
Κρίσιμες ανοικτές εκκρεμότητες μέχρι το 2026
- Εφαρμογή του AI Act: Κανόνες για foundation models, κώδικες πρακτικής και διασταύρωση με GDPR/DSA.
- Compute governance: Όρια/αναφορές σε «frontier» προπονήσεις (compute thresholds), ενεργειακό αποτύπωμα, γεωπολιτική chips.
- Διττή χρήση και εξαγωγές: Παγκόσμια σύγκλιση σε κανόνες για αυτόνομα συστήματα; Θα υπάρξει νομικά δεσμευτική συνθήκη;
- Εταιρική λογοδοσία: Τυποποίηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων due diligence και auditability αλγορίθμων.
- Διαλειτουργικότητα δεδομένων: Data spaces και access‑sharing υπό τον Data Act—ευκαιρίες για ΜμΕ/έρευνα.
Προτάσεις πολιτικής και εταιρικής πρακτικής
- Για κυβερνήσεις:
- Ενσωματώστε Public Interest Infrastructure clauses σε κρίσιμες συμβάσεις (π.χ. δορυφορική συνδεσιμότητα): ελάχιστα επίπεδα υπηρεσίας, διαφάνεια γεωφραχτών, due process πριν από αποσύνδεση.
- Θεσμοθετήστε firewalls σύγκρουσης συμφερόντων για συμβούλους/επενδυτές σε αμυντική πολιτική.
- Υποχρεωτική ανθρωποκεντρική αξιολόγηση (human rights impact assessment) για διττής χρήσης ΑΙ σε προμήθειες.
- Συμμετοχή σε διεθνή σχήματα για κανόνες αυτόνομων όπλων με δεσμευτικότητα.
- Για εταιρείες:
- Διαφανείς όροι χρήσης με σαφή εξαιρέσεις για ανθρωπιστικά/δημοκρατικά περιστατικά και ανεξάρτητη εποπτεία.
- Model cards / system cards με όρια καταλληλότητας (fitness) και αξιολογήσεις robustness/σφαλμάτων.
- Red teaming σε στρατιωτικά/κρίσιμα use‑cases με third‑party auditors.
- Για κοινωνία πολιτών/ακαδημαϊκούς:
- Πλατφόρμες civic observatories για real‑time παρακολούθηση αλλαγών όρων/πολιτικών πλατφορμών.
- Συμμετοχή σε standards bodies για αξιολόγηση κινδύνου και benchmarks transparency.
Mini quiz κατανόησης
Επίλεξε την απάντηση που θεωρείς σωστή. Θα εμφανιστεί άμεσα αν είναι σωστή/λάθος (no reveal on skip).
1) Τι περιγράφει καλύτερα την «τεχνο-κυβερνητικότητα» (techno-governmentality);
2) Ποια προσέγγιση είναι πιο «precautionary / rights‑by‑design»;
3) Ποιο είναι εύστοχο παράδειγμα ιδιωτικής ισχύος που επηρεάζει την άμυνα;
4) Ποια παρέμβαση μειώνει τον κίνδυνο «ρυθμιστικής αιχμαλωσίας» (regulatory capture);
Τεχνο-κυβερνητικότητα: Η Ιδιωτική Ισχύς ως Νέος Παγκόσμιος Παράγοντας
Το Νέο Ψηφιακό-Στρατιωτικό-Βιομηχανικό Σύμπλεγμα
Ιστορικά, η σχέση μεταξύ της καινοτόμου [Silicon Valley] και του συντηρητικού Πενταγώνου ήταν από ψυχρή έως εχθρική. Για δεκαετίες, οι κορυφαίες εταιρείες τεχνολογίας απέφευγαν τις αμυντικές συμβάσεις, προβάλλοντας ηθικές αρχές, όπως το διάσημο σλόγκαν της Google "[Don't Be Evil]", και μια κουλτούρα που απεχθανόταν τη γραφειοκρατία και τους σκοπούς του στρατού. Η εξέγερση των υπαλλήλων της Google το 2018 κατά του , ενός προγράμματος ΑΙ για την ανάλυση εικόνων από [drones], φαινόταν να επιβεβαιώνει αυτό το χάσμα.
Ωστόσο, το 2025, το τοπίο αυτό έχει μεταμορφωθεί ριζικά. Οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις, κυρίως ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας και ο πόλεμος στην Ουκρανία, λειτούργησαν ως καταλύτης για μια νέα, βαθιά σύγκλιση. Οι παλιές αντιστάσεις έχουν υποχωρήσει, δίνοντας τη θέση τους σε μια "στρατιωτικοποίηση" της [Silicon Valley]. Εταιρείες όπως η Microsoft, η Amazon και η Google ανταγωνίζονται για τεράστιες συμβάσεις [cloud computing] με το Πεντάγωνο, ενώ νεοφυείς επιχειρήσεις αμυντικής τεχνολογίας ([defense tech]), όπως η Palantir και η Anduril, που ιδρύθηκαν με σκοπό τη συνεργασία με τον στρατό, γνωρίζουν εκρηκτική ανάπτυξη, αντλώντας δισεκατομμύρια από επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων.
Οι Ηθικές Συνέπειες της Θόλωσης των Ορίων
Η πιο ανησυχητική πτυχή αυτής της νέας σχέσης είναι η άμεση εμπλοκή στελεχών τεχνολογίας στις ένοπλες δυνάμεις, θολώνοντας επικίνδυνα τα όρια μεταξύ εταιρικού συμφέροντος και εθνικής ασφάλειας. Η πρόσφατη τοποθέτηση υψηλόβαθμων στελεχών από εταιρείες όπως η Palantir και η OpenAI σε συμβουλευτικές θέσεις στον στρατό των ΗΠΑ εγείρει σοβαρά ερωτήματα σύγκρουσης συμφερόντων. Όταν ένας ιδιώτης σύμβουλος προτείνει λύσεις που τυχαίνει να πουλάει η εταιρεία του, υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον ή το κέρδος των μετόχων του;
Ακόμη πιο επικίνδυνη είναι η εισαγωγή της κουλτούρας της [Silicon Valley] στο πεδίο της μάχης. Η φιλοσοφία "[move fast and break things]", που μπορεί να είναι αποδεκτή στην ανάπτυξη λογισμικού, γίνεται εφιαλτική όταν εφαρμόζεται στον πόλεμο. Η αντιμετώπιση του πολέμου ως "προϊόν" και του πεδίου της μάχης ως "[beta test]" για νέα οπλικά συστήματα ΑΙ, απομακρύνει την ηθική ευθύνη και μετατρέπει τις ανθρώπινες ζωές σε "παράπλευρες απώλειες" μιας επαναληπτικής διαδικασίας βελτιστοποίησης. Αυτή η "αλγοριθμική" προσέγγιση του πολέμου υπονομεύει τη δημοκρατική λογοδοσία, καθώς οι κρίσιμες αποφάσεις μεταφέρονται από τους ανθρώπους σε αδιαφανείς, ιδιόκτητους αλγορίθμους.
Παγκόσμιος Ανταγωνισμός Ρυθμιστικών Μοντέλων το 2025
Απέναντι σε αυτή την πρωτοφανή συγκέντρωση ιδιωτικής ισχύος, οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αγωνίζονται να βρουν απαντήσεις, υιοθετώντας τρία διακριτά ρυθμιστικά μοντέλα.
1. Ευρωπαϊκή Ένωση: Το Μοντέλο με Επίκεντρο τον Άνθρωπο
Η ΕΕ έχει αναδειχθεί σε παγκόσμιο ρυθμιστή ([global rule-setter]), προωθώντας ένα μοντέλο που βασίζεται στα θεμελιώδη δικαιώματα, την προστασία των πολιτών και τον θεμιτό ανταγωνισμό. Μέσω ενός πλέγματος νόμων-οροσήμων—όπως ο GDPR για τα δεδομένα, το DMA και το DSA για τις αγορές και τις υπηρεσίες, και κυρίως η Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη ([AI Act])—η Ευρώπη επιχειρεί να επιβάλει κανόνες στην τεχνολογία, αντί να άγεται από αυτήν. Η προσέγγισή της είναι "βασισμένη στον κίνδυνο" ([risk-based]), απαγορεύοντας πρακτικές που θεωρούνται απαράδεκτες (π.χ. [:social scoring]) και επιβάλλοντας αυστηρές υποχρεώσεις σε συστήματα "υψηλού κινδύνου". Αυτή η στρατηγική έχει παγκόσμιο αντίκτυπο μέσω του "Φαινομένου των Βρυξελλών" ([:Brussels Effect]), καθώς οι πολυεθνικές συχνά υιοθετούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα παγκοσμίως για λόγους οικονομίας κλίμακας.
2. Ηνωμένες Πολιτείες: Το Μοντέλο με Επίκεντρο την Αγορά
Οι ΗΠΑ ακολουθούν παραδοσιακά μια προσέγγιση που καθοδηγείται από την αγορά ([:market-driven]), δίνοντας προτεραιότητα στην καινοτομία και την ελευθερία από ρυθμιστικά βάρη. Αντί για οριζόντιους, σαρωτικούς νόμους όπως στην ΕΕ, οι ΗΠΑ προτιμούν την τομεακή ρύθμιση και την αυτορρύθμιση από τη βιομηχανία. Αυτή η φιλοσοφία επέτρεψε την άνθηση των τεχνολογικών γιγάντων, αλλά ταυτόχρονα οδήγησε σε τεράστια συγκέντρωση ισχύος και ελλιπή προστασία των δεδομένων των πολιτών. Η στενή σχέση μεταξύ κυβέρνησης και βιομηχανίας, ειδικά στον τομέα της άμυνας, ενισχύει την αμερικανική γεωπολιτική ισχύ, αλλά εγείρει σοβαρές ανησυχίες για τη δημοκρατική λογοδοσία.
3. Κίνα: Το Μοντέλο με Επίκεντρο το Κράτος
Η Κίνα αντιπροσωπεύει το τρίτο μεγάλο μοντέλο: την τεχνολογία ως εργαλείο κρατικού ελέγχου ([state-centric]). Στην Κίνα οι τεχνολογικοί γίγαντες (όπως η Huawei, η Tencent) είναι στενά συνδεδεμένοι με το Κομμουνιστικό Κόμμα και τους στρατηγικούς του στόχους. Η καινοτομία ενθαρρύνεται, αλλά πάντα εντός των ορίων που θέτει το κράτος και με πρωταρχικό σκοπό την ενίσχυση της εθνικής ισχύος και της κοινωνικής επιτήρησης. Αυτό το μοντέλο "τεχνο-αυταρχισμού" είναι αποτελεσματικό, αλλά συνιστά απειλή για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
0 Σχόλια