Από τα αλαμπουρνέζικα στις βρισιές – η παρακμή μιας κουλτούρας
Υπήρξε μια εποχή που οι λεγόμενοι «αριστεροί κουλτουριάρηδες (so-called 'culture vultures' or intellectuals)» είχαν κατακτήσει την πνευματική σκηνή. Μιλούσαν με ύφος βαθυστόχαστο, χρησιμοποιούσαν λέξεις γαλλικές, λατινικές και μεταμοντέρνες (postmodern), και έδιναν την εντύπωση ότι κατέχουν το κλειδί της σοφίας. Στην πραγματικότητα, όμως, πολλοί από αυτούς ούτε οι ίδιοι δεν καταλάβαιναν πλήρως όσα έλεγαν. Είχαν μάθει ότι αν μιλάς δυσνόητα, σε θεωρούν έξυπνο. Έτσι, πλάκωσαν τον κόσμο στα «αλαμπουρνέζικα (gibberish)» και δημιούργησαν μια μικρή αυλή θαυμαστών που τους παπαγάλιζε με δέος.
Από τη θεωρία στη φλυαρία
Οι δεκαετίες του ’70, ’80 και ’90 γέννησαν μια γενιά διανοουμένων που εμπνεύστηκε από τον γαλλικό μεταμοντερνισμό – Φουκώ, Ντεριντά, Λακάν, Μποντριγιάρ και άλλους. Μόνο που, αντί να κατανοήσουν το βάθος αυτών των θεωριών, το αντέγραψαν επιφανειακά, φτιάχνοντας έναν λόγο ερμητικό (hermetic / impenetrable), σχεδόν κωδικοποιημένο. Το αποτέλεσμα ήταν η φλυαρία (verbosity / empty talk) χωρίς νόημα, που έδινε την ψευδαίσθηση βαθιάς σκέψης αλλά στην πράξη απέκλειε τον απλό άνθρωπο από τη συζήτηση.
Η εξουσία του λόγου
Η δυσνόητη γλώσσα έγινε εργαλείο κοινωνικής ανόδου και εξουσίας. Όποιος μπορούσε να μιλήσει με «βαριές» λέξεις, να παραθέτει θεωρίες και ονόματα, κέρδιζε κύρος. Δημιουργήθηκε έτσι μια νέα πολιτιστική αριστοκρατία, όπου το ύφος μετρούσε περισσότερο από το περιεχόμενο. Όταν, όμως, το κοινό κουράστηκε και άρχισε να ζητά καθαρό λόγο, αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι ένιωσαν ότι χάνουν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους.
Από τα λόγια στις βρισιές
Κάπως έτσι πολλοί πέρασαν από τα ακατάληπτα κείμενα στη λεκτική επιθετικότητα. Όταν δεν μπορούσαν πια να εντυπωσιάσουν με πολυλογία, προσπάθησαν να επιβληθούν με χυδαιότητα (vulgarity), ειρωνεία ή παραποίηση εννοιών. Η μέθοδος άλλαξε, αλλά ο στόχος έμεινε ο ίδιος: να φοβίσουν ή να σιγάσουν τον αντίλογο. Η «προοδευτική» φρασεολογία έγινε όπλο επιβολής, όχι εργαλείο διαλόγου.
Ο φόβος της απλότητας
Η απλή, καθαρή γλώσσα τρομάζει όσους δεν έχουν ουσία. Η διαύγεια αποκαλύπτει αν έχεις πραγματικά κάτι να πεις. Η ασάφεια, αντίθετα, λειτουργεί σαν καταφύγιο — μπορείς να λες τα πάντα χωρίς να σε καταλαβαίνει κανείς και χωρίς να σε κρίνει κανείς. Έτσι ορισμένοι προτίμησαν να μείνουν «σκοτεινοί» για να μη φανούν ρηχοί.
Συμπέρασμα
Η κατάρρευση των «αλαμπουρνέζικων (gibberish)» και η στροφή στις βρισιές δεν είναι παρά η παρακμή μιας κουλτούρας που δεν είχε ποτέ πραγματική ρίζα. Όταν η γλώσσα παύει να υπηρετεί την αλήθεια και γίνεται εργαλείο εντυπωσιασμού ή εξουσίας, αργά ή γρήγορα καταρρέει.
Η αληθινή διανόηση δεν χρειάζεται ούτε φιοριτούρες (flourishes) ούτε φωνές.
Μιλά απλά, καθαρά και με σεβασμό στη νοημοσύνη του άλλου.
Και σήμερα από αυτά τα παρλαμπουρνέζικα, περάσαμε στα ελληνικά αγγλικανέζικα.
Από τα παρλαμπουρνέζικα στα αγγλικανέζικα
Αν τότε οι «κουλτουριάρηδες» μιλούσαν με δάνεια από τον Φουκώ και τον Ντεριντά, σήμερα οι επίγονοί τους μιλούν με δάνεια από το marketing και τα social media.
Η νέα γλώσσα της επίδειξης δεν είναι πια τα «ακατάληπτα»· είναι τα ελληνοαγγλικά, τα λεγόμενα «αγγλικανέζικα».
Μια γλώσσα γεμάτη trends, concepts, narratives, frames, inclusive speech, όπου η κάθε απλή ιδέα πρέπει να ντυθεί με αγγλική ταμπέλα για να ακουστεί «σύγχρονη».
Μιλάμε πλέον για «οικολογικά sustainability projects», «κοινωνικά narratives» και «πολιτικές inclusivity» — ενώ θα μπορούσαμε απλώς να πούμε σεβασμός στο περιβάλλον, συλλογική αφήγηση και ισοτιμία ανθρώπων.
Η λογική είναι η ίδια όπως παλιά: όχι να πεις κάτι ουσιαστικό, αλλά να δείχνεις ότι ανήκεις στην ελίτ της γλώσσας.
Η παρλαπίπα απλώς άλλαξε λεξιλόγιο.
0 Σχόλια