Η Σύγκρουση των Κοσμοθεωριών: Μια Πλήρης Εξέταση Κάθε Επιχειρήματος για την Ύπαρξη του Θεού
Για χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι αναρωτιούνται αν υπάρχει Θεός, ένα ερώτημα που έχει πυροδοτήσει περισσότερες συζητήσεις, φιλοσοφία, πολέμους και ειρήνη από οποιοδήποτε άλλο στην ανθρώπινη ιστορία.
Αυτό το θέμα είναι συναρπαστικό επειδή και οι δύο πλευρές της συζήτησης περιλαμβάνουν λαμπρά μυαλά, ισχυρά επιχειρήματα και λογικές δομές που μπορούν να φαίνονται εντελώς πειστικές. Δεν πρόκειται για μάχη μεταξύ λογικής και πίστης, αλλά για μια σύγκρουση ολόκληρων κοσμοθεωριών. Αυτή η ανάλυση εξετάζει κάθε σημαντικό επιχείρημα για τον Θεό, καθώς και τους λόγους για τους οποίους ευφυείς άνθρωποι εξακολουθούν να διαφωνούν μετά από αιώνες.Μέρος 1: Το Κοσμολογικό Επιχείρημα – Γιατί υπάρχει κάτι αντί για τίποτα;
Το κοσμολογικό επιχείρημα βασίζεται στην απλή παρατήρηση ότι οτιδήποτε υπάρχει πρέπει να έχει κάποια εξήγηση για την ύπαρξή του. Το σύμπαν υπάρχει, άρα πρέπει να έχει μια εξήγηση, η οποία, σύμφωνα με το επιχείρημα, είναι ο Θεός. Ο Θωμάς Ακινάτης, τον 13ο αιώνα, υποστήριξε ότι όλα όσα αρχίζουν να υπάρχουν έχουν μια αιτία. Εάν υπήρχε μια άπειρη οπισθοδρόμηση αιτιών χωρίς μια «Πρώτη Αιτία» που δεν έχει η ίδια αιτία (έναν «κινητήρα»), η αλυσίδα δεν θα μπορούσε να κινηθεί.
Σύγχρονοι υποστηρικτές, όπως ο William Lane Craig, αναδιατύπωσαν το επιχείρημα, χρησιμοποιώντας τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang), η οποία υποδηλώνει ότι το σύμπαν είχε μια αρχή πριν από περίπου 14 δισεκατομμύρια χρόνια. Αυτή η αιτία πρέπει να βρίσκεται έξω από τον χώρο και τον χρόνο και πρέπει να είναι εξαιρετικά ισχυρή και πιθανώς προσωπική. Ο Bertrand Russell αντέτεινε ότι το σύμπαν μπορεί να είναι απλώς ένα «ωμό γεγονός» (brute fact) που υπάρχει χωρίς εξήγηση, και αυτό είναι όλο.
Μια πιο εξελιγμένη εκδοχή, του Gottfried Wilhelm Leibniz, είναι το Επιχείρημα της Επαρκούς Λογικής (Argument from Sufficient Reason), το οποίο υποστηρίζει ότι όλα τα ενδεχόμενα πράγματα (πράγματα που μπορεί να υπάρχουν ή όχι) χρειάζονται μια εξήγηση έξω από τον εαυτό τους, η οποία τελικά πρέπει να οδηγεί σε ένα αναγκαίο Ον—κάτι που πρέπει να υπάρχει και περιέχει τη δική του εξήγηση. Οι επικριτές, ωστόσο, ρωτούν γιατί, αν όλα χρειάζονται εξήγηση, η φύση του Θεού δεν χρειάζεται εξήγηση.
Μέρος 2: Το Τελεολογικό Επιχείρημα – Όταν ο Σχεδιασμός Απαιτεί Σχεδιαστή
Το τελεολογικό επιχείρημα (από το ελληνικό «τέλος» που σημαίνει σκοπός) υποστηρίζει ότι ο φυσικός κόσμος εμφανίζει τέτοια πολυπλοκότητα και σκοπό, που απαιτεί έναν σχεδιαστή: τον Θεό. Ο William Paley, τον 18ο αιώνα, το διατύπωσε περίφημα με την αναλογία του ωρολογοποιού.
Ωστόσο, η δημοσίευση του On the Origin of Species (1859) από τον Κάρολο Δαρβίνο άλλαξε τα δεδομένα. Ο Δαρβίνος έδειξε πώς η φυσική επιλογή μπορεί να παράγει φαινομενικό σχεδιασμό (όπως το μάτι) χωρίς κανέναν νοήμονα σχεδιαστή—ένας «τυφλός ωρολογοποιός».
Στη σύγχρονη εποχή, το επιχείρημα επανήλθε, διαχωρίζοντας τη βιολογική πολυπλοκότητα που εξηγεί η εξέλιξη από την καθορισμένη πολυπλοκότητα (specified complexity) (π.χ., το DNA), η οποία ταιριάζει σε ένα ανεξάρτητο μοτίβο και υποδηλώνει νοήμονα σχεδιασμό. Ο Michael Behe εισήγαγε την έννοια της αναγώγιμης πολυπλοκότητας (irreducible complexity), όπου ορισμένα βιολογικά συστήματα (π.χ., το βακτηριακό μαστίγιο) απαιτούν όλα τα μέρη τους για να λειτουργήσουν, καθιστώντας αδύνατη τη σταδιακή εξέλιξη.
Οι επικριτές απάντησαν ότι τα συστήματα αυτά μπορούν να αναπτυχθούν μέσω της εξαίρεσης (exaptation) (χρησιμοποίηση υπαρχόντων μερών για νέες λειτουργίες). Προσθέτουν, επίσης, το Πρόβλημα του Κακού Σχεδιασμού (Problem of Bad Design): αν ο Θεός σχεδίασε τα ζωντανά πλάσματα, γιατί παρουσιάζουν τόσο κακό σχεδιασμό (π.χ., το αντίστροφα καλωδιωμένο ανθρώπινο μάτι, η άχρηστη σκωληκοειδής απόφυση, ο επικίνδυνα στενός γεννητικός σωλήνας). Αυτά τα ελαττώματα ταιριάζουν με τη συσσώρευση εξελικτικών συμβιβασμών, όχι με τον παντογνώστη σχεδιασμό.
Μέρος 3: Το Επιχείρημα της Λεπτορύθμισης – Το Σύμπαν που είναι Κατασκευασμένο για τη Ζωή
Αυτό το επιχείρημα εξετάζει τους θεμελιώδεις νόμους της φυσικής και τις αρχικές συνθήκες του κόσμου. Οι φυσικές σταθερές, όπως η κοσμολογική σταθερά και η ισχυρή πυρηνική δύναμη, φαίνεται να είναι λεπτορυθμισμένες για τη ζωή με απίστευτη ακρίβεια. Ακόμη και μια μικρή αλλαγή σε αυτές τις σταθερές θα οδηγούσε σε ένα σύμπαν χωρίς γαλαξίες, αστέρια ή χημεία. Η εντύπωση του σχεδιασμού είναι «συντριπτική».
Η κύρια εναλλακτική εξήγηση είναι το Πολυσύμπαν (Multiverse): αν υπάρχουν αμέτρητα σύμπαντα με διαφορετικές φυσικές σταθερές, δεν προκαλεί έκπληξη το ότι βρισκόμαστε στο ένα που επιτρέπει τη ζωή (μεροληψία επιλογής). Οι υποστηρικτές της λεπτορύθμισης αντιτείνουν ότι ο μηχανισμός που παράγει τα πολυσύμπαντα χρειάζεται ο ίδιος λεπτορύθμιση, και ότι η υπόθεση του Πολυσύμπαντος παραβιάζει την Αρχή του Όκαμ (Ockham's razor), πολλαπλασιάζοντας μη παρατηρήσιμες οντότητες.
Μέρος 4: Το Οντολογικό Επιχείρημα – Όταν η Λογική και μόνο Αποδεικνύει τον Θεό
Αυτό το επιχείρημα είναι μοναδικό επειδή επιχειρεί να αποδείξει την ύπαρξη του Θεού μέσω καθαρής λογικής και ορισμού, χωρίς αναφορά στον φυσικό κόσμο. Ο Άνσελμος του Καντέρμπουρι (11ος αιώνας) όρισε τον Θεό ως «το ον από το οποίο δεν μπορεί να συλληφθεί τίποτα μεγαλύτερο». Δεδομένου ότι ένα ον που υπάρχει στην πραγματικότητα είναι μεγαλύτερο από ένα ον που υπάρχει μόνο στη νόηση, ο Θεός πρέπει να υπάρχει στην πραγματικότητα.
Ο Immanuel Kant (18ος αιώνας) θεωρήθηκε ότι το κατέρριψε, υποστηρίζοντας ότι η ύπαρξη δεν είναι κατηγόρημα (ιδιότητα) που μπορεί να συμπεριληφθεί σε έναν ορισμό.
Ωστόσο, ο Alvin Plantinga αναβίωσε το επιχείρημα χρησιμοποιώντας τροπική λογική (modal logic). Όρισε τον Θεό ως ένα «Ον Μεγίστης Μεγαλειότητας» (maximal great being) που υπάρχει αναγκαστικά σε όλους τους πιθανούς κόσμους. Εάν είναι δυνατό για ένα τέτοιο ον να υπάρχει, τότε πρέπει να υπάρχει σε όλους τους κόσμους, συμπεριλαμβανομένου του δικού μας. Η συζήτηση επικεντρώνεται στο αν η ύπαρξη του Θεού είναι λογικά δυνατή.
Μέρος 5: Το Ηθικό Επιχείρημα – Από πού προέρχονται το Σωστό και το Λάθος;
Το ηθικό επιχείρημα υποστηρίζει ότι η εμπειρία μας για την αντικειμενική ηθική (ότι ορισμένα πράγματα, όπως το Ολοκαύτωμα, είναι πραγματικά κακά ανεξάρτητα από την ανθρώπινη γνώμη) απαιτεί έναν Υπερβατικό Νομοθέτη, τον Θεό. Ο C.S. Lewis υποστήριξε ότι ο παγκόσμιος ηθικός νόμος υποδηλώνει έναν παγκόσμιο ηθικό νομοδότη.
Οι επικριτές αμφισβητούν την πρώτη υπόθεση, υποστηρίζοντας ότι οι ηθικές αλήθειες μπορεί να είναι αναγκαία αντικειμενικά γεγονότα, όπως οι μαθηματικές αλήθειες, που υπάρχουν χωρίς να εξαρτώνται από κανέναν νου. Το δίλημμα του Ευθύφρονα επανέρχεται: Είναι κάτι καλό επειδή ο Θεός το προστάζει, ή ο Θεός το προστάζει επειδή είναι καλό;. Οι θεϊστές υιοθετούν συνήθως τη Θεωρία της Θείας Φύσης, όπου η ουσιαστική φύση του Θεού είναι το αγαθό. Η εξελικτική ηθική υποστηρίζει ότι οι ηθικές μας πεποιθήσεις αναπτύχθηκαν για την αναπαραγωγική επιτυχία, όχι για την αλήθεια.
Μέρος 6: Το Επιχείρημα από τη Συνείδηση – Πώς μπορεί η Ύλη να Σκέφτεται;
Αυτό το επιχείρημα ασχολείται με το «δύσκολο πρόβλημα» της συνείδησης: πώς η φυσική ύλη δημιουργεί την υποκειμενική εμπειρία (qualia), όπως το να νιώθεις τον πόνο ή να βλέπεις το κόκκινο. Η συνείδηση φαίνεται να διαθέτει μη-φυσικές ιδιότητες, και η καλύτερη εξήγηση για την ύπαρξη μη-φυσικών νου σε ένα φυσικό σύμπαν είναι ένας υπέρτατος μη-φυσικός νους, ο Θεός.
Οι κριτικοί (π.χ., Daniel Dennett) απορρίπτουν το δύσκολο πρόβλημα, ισχυριζόμενοι ότι η συνείδηση είναι απλώς ό,τι νιώθει η περίπλοκη επεξεργασία πληροφοριών εκ των έσω—μια γνωστική ψευδαίσθηση. Τα νευροεπιστημονικά στοιχεία δείχνουν στενή συσχέτιση μεταξύ εγκεφαλικών καταστάσεων και συνειδητών εμπειριών, υποδηλώνοντας ότι η συνείδηση εξαρτάται εξ ολοκλήρου από φυσικές διεργασίες. Ωστόσο, οι υποστηρικτές απαντούν ότι η συσχέτιση δεν αποδεικνύει την ταυτότητα, και ο εγκέφαλος μπορεί να είναι απλώς ένας «δέκτης» μη-φυσικής συνείδησης.
Μέρος 7: Το Επιχείρημα από τη Θρησκευτική Εμπειρία – Δισεκατομμύρια δεν μπορεί να κάνουν λάθος
Δισεκατομμύρια άνθρωποι έχουν αναφέρει συναντήσεις με το ιερό, εμπειρίες που μεταμορφώνουν τη ζωή και τους πείθουν για την πνευματική πραγματικότητα. Η Αρχή της Ευπιστίας (Principle of Credulity) του Richard Swinburne υποστηρίζει ότι πρέπει να εμπιστευόμαστε τις αντιλήψεις του Θεού, όπως εμπιστευόμαστε τις συνηθισμένες αντιλήψεις.
Οι ενστάσεις περιλαμβάνουν: αντικρουόμενες θρησκευτικές εμπειρίες (Ιησούς εναντίον Αλλάχ εναντίον Βράχμα) που δεν μπορούν όλες να είναι αληθείς, νατουραλιστικές εξηγήσεις (π.χ., νευροεπιστήμη, ψυχεδελικές ουσίες), και ότι οι εμπειρίες ταιριάζουν πολύ τέλεια με την πολιτισμική προετοιμασία (οι Χριστιανοί βλέπουν τη Μαρία, οι Ινδουιστές τον Σίβα).
Μέρος 8: Το Επιχείρημα των Θαυμάτων – Όταν οι Νόμοι της Φύσης Καταρρέουν
Τα θαύματα, ως παραβιάσεις του φυσικού νόμου μέσω υπερφυσικής παρέμβασης, αποδεικνύουν την ύπαρξη και τη δράση του Θεού. Ο William Lane Craig υποστηρίζει την ιστορική εκδοχή, εστιάζοντας στην ανάσταση του Ιησού ως την καλύτερη εξήγηση για τον κενό τάφο και τον μετασχηματισμό των μαθητών.
Ο David Hume παρέδωσε την κρίσιμη φιλοσοφική κριτική: τα θαύματα είναι εξ ορισμού τα λιγότερο πιθανά γεγονότα, επειδή παραβιάζουν νόμους που καθιερώθηκαν από ομοιόμορφη εμπειρία. Επομένως, το να είναι ψευδής η μαρτυρία για ένα θαύμα είναι σχεδόν πάντα πιο πιθανό από το να είναι αληθινό το θαύμα. Οι επικριτές σημειώνουν επίσης ότι οι μαρτυρίες για θαύματα από αντικρουόμενες θρησκείες ακυρώνουν η μία την άλλη.
Μέρος 9: Το Στοίχημα του Πασκάλ – Στοιχηματίζοντας στην Αιωνιότητα
Αυτό το επιχείρημα, που αναπτύχθηκε από τον Blaise Pascal, δεν αποδεικνύει τον Θεό, αλλά παρέχει έναν πραγματιστικό λόγο για να πιστέψει κανείς. Δεδομένου ότι η πίστη στον Θεό προσφέρει άπειρη ανταμοιβή (Παράδεισος) με πεπερασμένο κόστος, ενώ η μη πίστη απειλεί με άπειρο κόστος (Κόλαση) αν ο Θεός υπάρχει, η πίστη είναι η μαθηματικά ορθολογική επιλογή.
Οι κύριες ενστάσεις περιλαμβάνουν το πρόβλημα των πολλών θεών (ποια αντικρουόμενη θρησκεία να επιλέξουμε;) και το πρόβλημα της ανειλικρίνειας (η πίστη δεν είναι εθελοντική, και ο Θεός θα ανταμείψει μια υπολογισμένη, ιδιοτελή πίστη;).
Μέρος 10: Το Πρόβλημα του Κακού – Αν ο Θεός είναι Καλός, γιατί υπάρχει το Κακό;
Το πρόβλημα του κακού ρωτά πώς μπορεί να συνυπάρχει ένας παντοδύναμος, παντογνώστης και απολύτως καλός Θεός με την αναμφισβήτητη πραγματικότητα της φρίκης και του πόνου.
Το λογικό πρόβλημα (ότι η ύπαρξη του Θεού και του κακού είναι αντιφατικές) θεωρείται από πολλούς φιλοσόφους ότι έχει λυθεί από την Υπεράσπιση της Ελεύθερης Βούλησης του Plantinga: ένας κόσμος με ελεύθερα πλάσματα που μερικές φορές επιλέγουν το κακό είναι πιο πολύτιμος από έναν κόσμο χωρίς ελευθερία.
Το αποδεικτικό πρόβλημα παραμένει: Η ποσότητα και ο τύπος του κακού που παρατηρούμε, ειδικά το αδικαιολόγητο κακό (suffering that serves no good purpose), καθιστούν την ύπαρξη του Θεού εξαιρετικά απίθανη. Το Πρόβλημα των Ζώων (ο πόνος των ζώων για εκατομμύρια χρόνια πριν από τους ανθρώπους) δεν μπορεί να αποδοθεί στην ανθρώπινη ελεύθερη βούληση.
Μέρος 11: Το Πρόβλημα της Θείας Κρυφότητας – Πού είναι ο Θεός όταν τον Ψάχνουμε;
Αυτό το επιχείρημα ρωτά γιατί ένας απολύτως αγαπητικός Θεός θα παρέμενε κρυμμένος από ειλικρινείς αναζητητές που θα καλωσόριζαν μια σχέση, αλλά δεν βρίσκουν ποτέ πειστικά στοιχεία. Η αγάπη επιδιώκει τη σχέση, τη σύνδεση και την επικοινωνία, και ένας αγαπητικός Θεός θα εξασφάλιζε ότι οι άνθρωποι μπορούν να αντιληφθούν την ύπαρξή Του.
Η ύπαρξη λογικών μη-πιστών έρχεται σε αντίφαση με αυτό που θα περιμέναμε από έναν τέτοιο Θεό. Οι παραδοσιακές απαντήσεις (ότι ο Θεός κρύβεται για να διατηρήσει την ελεύθερη βούληση ή για πνευματική ανάπτυξη) θεωρούνται από τους επικριτές μη πειστικές.
Μέρος 12: Το Επιχείρημα των Ασυνεπούς Αποκαλύψεων – Πάρα πολλοί Θεοί Μιλούν
Η θρησκευτική ποικιλομορφία και οι αντικρουόμενες δογματικές αξιώσεις (π.χ., ο Χριστιανισμός ισχυρίζεται ότι ο Ιησούς είναι ενσαρκωμένος Θεός, το Ισλάμ το απορρίπτει ως ασυγχώρητη αμαρτία) υποδηλώνουν ότι οι θρησκευτικές πεποιθήσεις προέρχονται από την ανθρώπινη κουλτούρα και όχι από σαφή θεία αποκάλυψη.
Ο Πλουραλισμός (όλες οι θρησκείες είναι έγκυρες απαντήσεις στην ίδια Ύψιστη Πραγματικότητα) αντιμετωπίζει προβλήματα επειδή αναιρεί τις βασικές αξιώσεις κάθε θρησκείας. Ο Εξκλουσιβισμός (μία θρησκεία είναι η μόνη αληθινή) αντιμετωπίζει το πρόβλημα της ηθικής τύχης: η αιώνια μοίρα εξαρτάται από το πού γεννήθηκε κανείς.
Μέρος 13: Το Επιχείρημα του Κακού Σχεδιασμού – Γιατί ο Θεός Έκανε Τέτοια Λάθη;
Αυτό το επιχείρημα υπονομεύει το τελεολογικό επιχείρημα, εστιάζοντας σε δομικά ελαττώματα που δεν έχουν νόημα σε έναν παντογνώστη σχεδιαστή. Παραδείγματα: το παλίνδρομο λαρυγγικό νεύρο (που κάνει έναν παράλογο βρόχο στη φωνητική χορδή), ο οπισθόδρομος αμφιβληστροειδής του ανθρώπινου ματιού (που είναι χειρότερος από αυτόν του χταποδιού), και η επικίνδυνη ανθρώπινη γέννα. Αυτά τα χαρακτηριστικά εξηγούνται τέλεια από την εξέλιξη, η οποία απλώς μπαλώνει λύσεις.
Μέρος 14: Λογική Ασυνέπεια – Μπορεί ο Θεός να Υπάρχει;
Αυτά τα επιχειρήματα εστιάζουν στις εσωτερικές αντιφάσεις στην έννοια του Θεού. Το πιο διάσημο είναι το Παράδοξο της Παντοδυναμίας: Μπορεί ο Θεός να δημιουργήσει έναν βράχο τόσο βαρύ που να μην μπορεί να τον σηκώσει;.
Άλλα προβλήματα προκύπτουν από τον συνδυασμό της Παντογνωσίας με την Αμεταβλητότητα και την Ελεύθερη Βούληση. Αν ο Θεός γνωρίζει αλάθητα τις μελλοντικές σας ελεύθερες επιλογές, μπορείτε πραγματικά να επιλέξετε διαφορετικά;. Επίσης, η κλασική θεϊστική έννοια του Θεού ως Αμετάβλητου (έξω από τον χρόνο) αντιτίθεται στον Θεό των Γραφών που δρα και ανταποκρίνεται στις προσευχές, πράγματα που απαιτούν χρονική διαδοχή.
Μέρος 15: Πίστη και Λογική – Μπορεί η Πεποίθηση χωρίς Στοιχεία να είναι Ορθολογική;
Αυτό το ερώτημα αφορά την θρησκευτική επιστημολογία. Ο Φιντεϊσμός (Fideism) υποστηρίζει ότι η γνήσια πίστη απαιτεί ένα άλμα πέρα από τη λογική, αγκαλιάζοντας το παράδοξο. Ο W.K. Clifford υποστήριξε ότι είναι λάθος να πιστεύει κανείς οτιδήποτε με ανεπαρκή στοιχεία.
Ο William James αντέτεινε ότι όταν τα στοιχεία είναι αμφίσημα, έχουμε το δικαίωμα να αφήσουμε τη συγκινησιακή μας φύση να αποφασίσει για πρακτικούς λόγους (το Στοίχημα της Πίστης). Η Αναμορφωμένη Επιστημολογία (Reformed Epistemology) (Plantinga) υποστηρίζει ότι η πίστη στον Θεό μπορεί να είναι «κατάλληλα βασική» (properly basic), δεν απαιτεί στοιχεία ή συμπεράσματα, αλλά βασίζεται σε άμεση αντίληψη ή επίγνωση (όπως η πεποίθηση σε άλλους νου).
Μέρος 16: Το Βάρος της Απόδειξης – Ποιος Πρέπει να Αποδείξει τι;
Γενικά, όποιος προβάλλει μια θετική αξίωση φέρει το βάρος της απόδειξης. Εφαρμόζοντας αυτό στον Θεό, οι θεϊστές φέρουν το βάρος της απόδειξης. Ο Bertrand Russell χρησιμοποίησε το Παράδειγμα της Τσαγιέρας για να υποστηρίξει ότι ο Θεός είναι μια μη υποστηριζόμενη αξίωση, και η αθεΐα ή η αγνωστικισμός είναι η λογική αντίδραση.
Οι θεϊστές αντιτείνουν ότι ο Θεός δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο, αλλά η βάση της ύπαρξης. Το ζήτημα περιπλέκεται από τους διαφορετικούς ορισμούς της αθεΐας (ως έλλειψη πίστης, όχι ως θετική πεποίθηση μη ύπαρξης) και από το ποιο πρότυπο αποδείξεων (λογική αμφιβολία, υπεροχή αποδεικτικών στοιχείων, κ.λπ.) θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί.
Μέρος 17: Ο Ορισμός του Θεού – Για τι Ακριβώς Μιλάμε;
Οι συζητήσεις παρεμποδίζονται από το γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τον Θεό. Ο Κλασικός Θεϊσμός (Ακινάτης) ορίζει τον Θεό ως το μέγιστα τέλειο Ον (παντοδύναμος, παντογνώστης, αμετάβλητος, απλός), το οποίο είναι αφηρημένο και υπερβατικό.
Άλλες αντιλήψεις περιλαμβάνουν: τον Προσωπικό Θεϊσμό (ένας Θεός που είναι μεταβλητός και ανταποκρίνεται), τη Θεολογία της Διαδικασίας (Process Theology) (ένας Θεός που μεγαλώνει και αλλάζει με τη δημιουργία, αλλά είναι περιορισμένος σε ισχύ), τον Πανθεϊσμό (ο Θεός είναι ταυτόσημος με το σύμπαν), και τον Δεϊσμό (ένας Θεός που δημιούργησε το σύμπαν αλλά δεν παρεμβαίνει).
Μέρος 18: Θρησκευτική Γλώσσα και Μη-Γνωστικές Προσεγγίσεις
Η χρήση της συνηθισμένης γλώσσας για να περιγραφεί ο Θεός δημιουργεί φιλοσοφικά προβλήματα. Η Αρνητική Θεολογία (Via Negativa) υποστηρίζει ότι μπορούμε να πούμε τι δεν είναι ο Θεός (όχι περιορισμένος, όχι μεταβλητός) αλλά όχι τι είναι.
Οι Λογικοί Θετικιστές υποστήριξαν ότι η θρησκευτική γλώσσα είναι κυριολεκτικά άνευ νοήματος, επειδή οι δηλώσεις (π.χ., «Ο Θεός υπάρχει») δεν είναι εμπειρικά επαληθεύσιμες. Ο Anthony Flew, με την Αρχή της Ψευδοποίησης (Falsification Principle), ρώτησε σε ποιο σημείο μια θρησκευτική υπόθεση γίνεται κενή νοήματος, αν τίποτα δεν μπορεί να μετρήσει ως αποδεικτικό στοιχείο εναντίον της.
Μέρος 19: Γιατί οι Έξυπνοι Άνθρωποι Εξακολουθούν να Διαφωνούν
Η βαθιά δομή της συζήτησης δείχνει ότι η διαφωνία δεν οφείλεται στην έλλειψη λογικής ή στοιχείων, αλλά σε θεμελιώδεις υποθέσεις, διαισθήσεις και πλαίσια που καθορίζουν τον τρόπο ερμηνείας των στοιχείων.
Οι αθεϊστές και οι θεϊστές έχουν διαφορετικές διαισθήσεις σχετικά με το βάρος της απόδειξης και τις επεξηγηματικές αρχές (προσωπική εξήγηση έναντι απρόσωπης εξήγησης). Αυτές οι κοσμοθεωρίες λειτουργούν ως διαφορετικά παραδείγματα (paradigms), όπως περιέγραψε ο Thomas Kuhn, όπου τα ίδια στοιχεία ερμηνεύονται διαφορετικά. Οι διαφορετικές επιστημολογικές αξίες (η αποφυγή ψευδών πεποιθήσεων έναντι της απόκτησης αληθινών πεποιθήσεων) επηρεάζουν επίσης τις αποφάσεις.
Μέρος 20: Τι Σημαίνει Αυτό: Ζώντας με την Ερώτηση
Καμία από τις εξεταζόμενες επιχειρηματολογίες δεν αποδεικνύει την ύπαρξη του Θεού πέραν πάσης αμφιβολίας, ούτε αποδεικνύει τη μη ύπαρξή Του.
Το συμπέρασμα είναι η πνευματική ταπεινότητα. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το ερώτημα του Θεού είναι γνήσια δύσκολο και τα στοιχεία δεν επαρκούν για να εξαναγκάσουν τη συναίνεση.
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τα πνευματικά ερωτήματα (αν ο Θεός υπάρχει αντικειμενικά) από τα υπαρξιακά ερωτήματα (αν πρέπει να ζήσω σαν να υπάρχει Θεός). Η ζωή απαιτεί δεσμεύσεις ακόμη και χωρίς βεβαιότητα. Ακόμη και αν τα επιχειρήματα αποτύχουν να αποδείξουν τους ισχυρισμούς τους, επιτυγχάνουν να προσδιορίσουν βαθιά φιλοσοφικά αινίγματα σχετικά με την ύπαρξη, τη συνείδηση και την ηθική.
Η συνεχιζόμενη διαφωνία μεταξύ ευφυών ανθρώπων υποδηλώνει ότι το ζήτημα είναι πιο δύσκολο από όσο ελπίζαμε. Οφείλουμε να εκτιμούμε τη φιλοσοφία για την ανάπτυξη της διανοητικής σαφήνειας και της ικανότητας να βλέπουμε τα ζητήματα από πολλαπλές οπτικές γωνίες. Εν τέλει, κάθε άτομο πρέπει να αποφασίσει για τον εαυτό του, επιλέγοντας με περίσκεψη, ταπεινότητα και σεβασμό προς εκείνους που καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα.
0 Σχόλια