Αρχαίες Ελληνικές λέξεις που αξίζει να γνωρίζετε
1. Διασείω
Η πρώτη λέξη που αναλύεται είναι το Διασείω.
Κυριολεκτική Σημασία και Ενέργεια: Σημαίνει κουνώ βιαίως, συγχέω ή φοβίζω. Άλλα κυριολεκτικά συνώνυμα είναι το κουνώ, ταρακουνώ, τινάζω, και σείω. Από αυτό το ρήμα προέρχεται και ο σεισμός.
Συγκεκριμένη Σημασία/Μεταφορική Χρήση: Σημαίνει εκβιάζω και αποσπώ χρήματα από κάποιον. Μεταφορικά, σημαίνει αναστατώνω, συγκλονίζω, ταράζω ή εκβιάζω.
Παράγωγα: Παράγωγα της λέξης Διασείω είναι τα αδιάσειστος, διάσεισις, διάσεισμα, διασεισμός, και διάσειστος.
Άλλα συνώνυμα: Κουνώ, ταρακουνώ, συγκλονίζω, ταράζω, εκβιάζω, σείω, εξ΄ου και ο σειρμός.
Παράδειγμα Χρήσης: Ένα παράδειγμα χρήσης είναι η φράση «Ο άνεμος τας ναυς διέσειε», που σημαίνει «Ο άνεμος ταρακουνούσε τα πλοία».
2. Ένερσις (και Ενείρω)
Η δεύτερη λέξη είναι η ένερσις.
Ελεύθερη Μετάφραση: Η ένερσις σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει Συναρμολόγηση, εφαρμογή ή Στερέωση.
Σχετικό Ρήμα (Ενείρω): Το ρήμα Ενείρω σημαίνει περνώ κάτι μέσα από κάτι άλλο. Σημαίνει επίσης «διεισδύω», διαπερνώ ή τρυπώνω.
Παράδειγμα Χρήσης (Ενήρω): Το «Ενήρειν τον ήλον» σημαίνει καρφώνω το καρφί.
3. Διαβάλω
Η επόμενη λέξη είναι το Διαβάλω.
Σημασία: Το Διαβάλω σημαίνει δυσφημώ, κακολογώ, συκοφαντώ ή διασύρω. Σημαίνει επίσης διαστρέφω ή διαστρεβλώνω.
Επεκταμένη Σημασία: Σημαίνει σπέρνω διχόνοια και υπονομεύω.
Συγγενικές Λέξεις: Συγγενικές λέξεις είναι η διαβολή και ο διάβολος.
Αντίθετες Έννοιες: Οι αντίθετες έννοιες περιλαμβάνουν το επαινώ, υπερασπίζομαι, δικαιώνω, αποκαθιστώ την αλήθεια, συμφιλιώνω και ενώνω.
Παράδειγμα Χρήσης: Ένα παράδειγμα είναι η φράση «τους φίλους κατά αυτού διέβαλε», που σημαίνει ότι «έβαλε τους φίλους σε κακή υποψία για αυτόν».
4. Πενέστης
Η τέταρτη λέξη είναι ο Πενέστης.
Ποιοι Ήταν: Οι Πενέστες ήταν Θεσσαλοί δουλοπάροικοι. Συγκρίνονται με τους Είλωτες στη Λακωνία.
Ιστορική Προέλευση: Αρχικώς ήταν μία φυλή που ηττήθηκε στον πόλεμο. Αργότερα, ο αριθμός τους αυξήθηκε από τους αιχμαλώτους πολέμου.
Κοινωνική Θέση: Σχημάτισαν μία μέση κοινωνική τάξη που βρισκόταν ανάμεσα στους ελεύθερους πολίτες και στους εκ γενετής δούλους.
Καθήκοντα: Δεν ήταν ακριβώς δούλοι, αλλά υποτελείς αγρότες. Ήταν υποχρεωμένοι να παρέχουν αγροτική εργασία και φόρο στους εισβολείς.
Σχετική Λέξη: Η λέξη πενία σημαίνει φτώχια.
5. Φειδώ
Η πέμπτη και τελευταία λέξη είναι το Φειδώ.
Σημασία: Το Φειδώ σημαίνει οικονομία και λιτότητα.
Σχετική Λέξη (Φειδωλός): Ο Φειδωλός ήταν ο συγκρατημένος. Ήταν αυτός που έδειχνε επιείκεια, είχε μέτρο και χρησιμοποιούσε τη φρόνιμη χρήση.
Αντίθετες Έννοιες: Οι αντίθετες έννοιες του Φειδώ είναι η σπατάλη, η απερισκεψία και η υπερβολή.
Συνοψίζοντας, οι πέντε αυτές λέξεις καλύπτουν έννοιες από την κοινωνική διαστρωμάτωση (Πενέστης), την οικονομία και τη συγκράτηση (Φειδώ), την κατασκευή (Ένερσις/Ενήρω), την πρόκληση αναστάτωσης ή εκβιασμού (Διασείω), και την υπονόμευση/συκοφαντία (Διαβάλω).
Αναλογία: Οι πέντε αυτές αρχαίες λέξεις είναι σαν τα θεμέλια ενός παλιού κτιρίου: ενώ σπάνια τις βλέπουμε ή τις χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα (σπάνια αναφέρονται έως καθόλου), φέρουν το βάρος της ιστορίας της γλώσσας, υπενθυμίζοντάς μας την ακρίβεια και την πολυπλοκότητα των εννοιών που μπορούσαν να περιγράψουν οι αρχαίοι Έλληνες, από την κοινωνική τάξη μέχρι τη συγκρατημένη χρήση.
Άλλες ξεχασμένες λέξεις που είναι καλά να γνωρίζουμε.
1. Δείλαιος (Δήλαος)
Η λέξη Δήλαιος ή Δείλαος αναλύεται ως εξής:
Σημασία: (Δείλαιος), σημαίνει φοβούμενος και δυστυχισμένος.
Σχέση με το Δεινός: Σχετίζεται με το δεινός, με την αρχική έννοια του φοβερού.
Επεκταμένη Σημασία: Ο Δείλαιος σημαίνει επίσης άτολμος.
Ετυμολογία: Το επίθημα "-αιος" σχηματίζει επίθετα που δηλώνουν σχέση ή κατάσταση.
Συγγενικές Λέξεις: Άλλες συγγενικές λέξεις είναι το δέος, η δείμα, και το δειματώδης.
2. Νέμησις
Η έννοια της Νέμησις σημαίνει απονομή:
Σημασία: Η Νέμησις σημαίνει απονομή, διαμοιρασμός, διανομή, και ανταπόδοση.
Προέλευση: Προέρχεται από το ρήμα νέμω.
Λέξει: Απονομή, διανομή, ανταπόδοση.
Συγγενικές Λέξεις: Συγγενικές λέξεις είναι ο νόμος, η νομή, ο νομεύς, και το νόμισμα.
3. Ευψυχία
Η Ευψυχία είναι μια σύνθετη έννοια που αφορά την εσωτερική κατάσταση του ατόμου:
Ετυμολογία: Προέρχεται από το εὖ (που σημαίνει καλώς ή καλά) και την ψυχή.
Ερμηνεία: Μπορεί να ερμηνευτεί ως καλή διάθεση, δηλώνοντας μία κατάσταση εσωτερικής ηρεμίας και ψυχικής ισορροπίας. Αποτελεί μία κατάσταση ευδαιμονίας.
Ορισμός: Η Ευψυχία είναι η θετική στάση που υιοθετεί ένας άνθρωπος προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις της ζωής.
Βασικό Χαρακτηριστικό: Η Ευψυχία εμπεριέχει θάρρος, δηλαδή θάρρος απέναντι σε ό,τι επιφυλάσσει η ζωή.
Κατάταξη από τον Αριστοτέλη: Ο Αριστοτέλης, στο σύστημα των μεσοτήτων, κατατάσσει την Ευψυχία ως μεσότητα ανάμεσα στον φόβο και το θράσος.
Αντίθετες Έννοιες: Αντίθετες έννοιες ως προς την Ευψυχία είναι ο φόβος, η αμφιβολία, η ανασφάλεια, και η αδυναμία.
4. Καταλλαγή
Η λέξη Καταλλαγή επικεντρώνεται στην αποκατάσταση της σχέσης ή της ηρεμίας:
Σημασία: Σημαίνει συμφιλίωση, αποκατάσταση, μεταστροφή, εξευμένιση, και εξομάλυνση.
Επεκταμένη Σημασία: Σημαίνει να έρθει κάποιος σε ηρεμία.
Προέλευση: Προέρχεται από το κατά και το αλλάσω.
Παράδειγμα Χρήσης: Ένα παράδειγμα χρήσης είναι η φράση «με δύο γλυκά λόγια καταλάγιασε το θυμό του».
5. Αγνώμων
Ο Αγνώμον περιγράφει ένα χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς:
Ετυμολογία: Σχηματίζεται με α στερητικό και γνώμη.
Σημασία: Σημαίνει χωρίς σκέψη, χωρίς κρίση, ή χωρίς γνώμη.
Βασικός Ορισμός: Ο Αγνώμων είναι αυτός που δεν γνωρίζει την ευεργεσία, δηλαδή ο αχάριστος.
Αντίθετο: Είναι αντίθετο του ευγνώμων.
Σχετική Έννοια: Η αγνωμοσύνη ορίζεται ως η μη αναγνώριση μίας ηθικής υποχρέωσης.
Συνολική Σύνδεση των Εννοιών
Οι λέξεις αυτές περιγράφουν κυρίως πτυχές της ηθικής και της ψυχικής κατάστασης. Η Ευψυχία και ο Δήλαιος περιγράφουν τη στάση του ανθρώπου απέναντι στον κίνδυνο (θάρρος vs φόβος). Ο Αγνώμον περιγράφει την έλλειψη αναγνώρισης της ηθικής υποχρέωσης (αχαριστία), ενώ η Καταλλαγή και η Νέμησις περιγράφουν την αποκατάσταση της ισορροπίας, είτε σε προσωπικό επίπεδο (συμφιλίωση) είτε σε επίπεδο απονομής (δικαιοσύνη/ανταπόδοση).
Αναλογία
Εάν η γλώσσα είναι ένα δάσος, αυτές οι λέξεις είναι σαν τα πιο σπάνια και ανθεκτικά δέντρα. Ενώ τα καθημερινά λόγια (τα "κοινά δέντρα") μας βοηθούν να πλοηγηθούμε, αυτές οι λέξεις φέρουν την ακριβή σκιά και το βάθος της έννοιας (όπως η Ευψυχία ως μεσότητα ανάμεσα σε ακρότητες), υπενθυμίζοντάς μας το πλούσιο οικοσύστημα των εννοιών της ελληνικής σκέψης.
0 Σχόλια