Ο Αόρατος Γ' Παγκόσμιος Πόλεμος: Η Ρήξη Ευρώπης-ΗΠΑ και το Τέλος της Προβλεψιμότητας
Το ερώτημα που πλανάται πάνω από τις διεθνείς ειδήσεις, τις διπλωματικές συναντήσεις και τις συζητήσεις στα καφενεία δεν είναι πλέον προϊόν συνωμοσιολογίας, αλλά μια ωμή πραγματικότητα που εξετάζουν σοβαροί αναλυτές, διπλωμάτες και στρατιωτικοί σε όλο τον κόσμο:
Μήπως ζούμε ήδη τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο; Αν η απάντηση δίνεται με βάση τα παραδοσιακά κριτήρια του 20ού αιώνα , δηλαδή μαζικές μετακινήσεις μεραρχιών και πυρηνικά μανιτάρια, η απάντηση είναι (ευτυχώς) όχι ακόμα. Αν όμως κοιτάξουμε κάτω από την επιφάνεια, θα δούμε ότι βρισκόμαστε στον προθάλαμο μιας γενικευμένης σύρραξης που αλλάζει τα πάντα.1. Η Νέα Μορφή του Πολέμου: Πέρα από τα Όπλα
Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι ένας παγκόσμιος πόλεμος χαμηλής έντασης, ο οποίος δεν διεξάγεται μόνο στα χαρακώματα της Ουκρανίας ή στα συντρίμμια της Μέσης Ανατολής. Είναι ένας πόλεμος πολλαπλών μορφών που διεισδύει σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Ο οικονομικός πόλεμος, με τις αλληλοσυγκρουόμενες κυρώσεις και τον ενεργειακό εκβιασμό, έχει μετατρέψει τη θέρμανση και το φαγητό σε γεωπολιτικά εργαλεία. Ο τεχνολογικός πόλεμος για τα τσιπ και την Τεχνητή Νοημοσύνη καθορίζει ποιος θα έχει το πάνω χέρι τις επόμενες δεκαετίες.
Ταυτόχρονα, ζούμε έναν ανηλεή πληροφοριακό και ψυχολογικό πόλεμο. Τα social media έχουν μετατραπεί σε πεδία μάχης όπου η προπαγάνδα και η αποσταθεροποίηση των κοινωνιών συμβαίνουν σε πραγματικό χρόνο. Αυτό το σκηνικό θυμίζει έντονα την περίοδο 1936–1939. Τότε, όπως και τώρα, οι δυνάμεις της εποχής συγκρούονταν μέσω αντιπροσώπων (proxy wars), οι οικονομίες προετοιμάζονταν για το χειρότερο και όλοι έβλεπαν την καταιγίδα να έρχεται, αλλά κανείς δεν ήθελε να την κατονομάσει, ελπίζοντας ότι η λογική θα επικρατούσε την τελευταία στιγμή.
2. Η Μεγάλη Ρήξη: Ευρώπη εναντίον Τραμπισμού
Μέσα σε αυτό το χάος, αναδύεται μια ιστορική ανωμαλία που ανατρέπει τις ισορροπίες οκτώ δεκαετιών. Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου το 1945, η Ευρώπη —ή τουλάχιστον ένα μεγάλο και κρίσιμο κομμάτι της βρίσκεται σε ανοιχτή ιδεολογική και πολιτική ρήξη με την ηγεσία των ΗΠΑ, υπό την επήρεια του Ντόναλντ Τραμπ. Αυτή η διάσταση δεν είναι μια απλή διαφωνία για τους δασμούς ή το εμπόριο· είναι μια σύγκρουση κοσμοθεωριών.
Ο Τραμπ δεν αμφισβητεί απλώς την Ευρώπη ως εμπορικό εταίρο· αμφισβητεί τα ίδια τα θεμέλια της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Αμφισβητώντας το ΝΑΤΟ, το διεθνές δίκαιο και τη λογική των πολυμερών συμμαχιών, ο τραμπισμός διαλύει την έννοια του «συλλογικού συμφέροντος». Η Ευρώπη σήμερα δεν είναι «αντιαμερικανική». Αντίθετα, είναι βαθιά αντι-τραμπική, ακριβώς επειδή ο τραμπισμός βλέπει τους συμμάχους ως οικονομικά βάρη και την πολιτική ως μια στυγνή συναλλαγή (transactional politics), όπου ο ισχυρότερος επιβάλλεται στον ασθενέστερο, αγνοώντας την ιστορική μνήμη και τις κοινές αξίες.
3. Η Χαμένη Ταυτότητα των Ρεπουμπλικάνων
Η ελπίδα πολλών Ευρωπαίων ηγετών και πολιτών στρέφεται στην αναβίωση των παραδοσιακών Ρεπουμπλικάνων. Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στον κλασικό συντηρητισμό και τον σύγχρονο λαϊκισμό. Οι παραδοσιακοί Ρεπουμπλικάνοι, παρά τις σκληρές τους θέσεις, πίστευαν στους θεσμούς και στη σταθερότητα ενός κόσμου που διέπεται από κανόνες. Κατανοούσαν ότι η ισχύς των ΗΠΑ πηγάζει από τις συμμαχίες της και όχι από την απομόνωσή της.
Αντίθετα, ο τραμπισμός είναι ένα φαινόμενο προσωποπαγές και αντιθεσμικό. Είναι ένας εθνικισμός χωρίς στρατηγικό βάθος, που βασίζεται στο ένστικτο της στιγμής και στη λατρεία του «ισχυρού άνδρα». Σε περιόδους παγκόσμιας αστάθειας, ο λαϊκισμός στην καρδιά της μοναδικής υπερδύναμης του πλανήτη είναι πολλαπλάσια επικίνδυνος. Όταν ο «εγγυητής» της παγκόσμιας τάξης γίνεται ο ίδιος ο παράγοντας του απρόβλεπτου, τότε ο δρόμος προς τη γενικευμένη σύρραξη ανοίγει επικίνδυνα.
4. Το Κρίσιμο Όριο: Όταν τα Γεγονότα Ξεπερνούν τις Προθέσεις
Σήμερα, ο κόσμος ισορροπεί πάνω σε ένα τεντωμένο σκοινί. Όσο η σύγκρουση παραμένει κατακερματισμένη σε διαφορετικά μέτωπα (Ουκρανία, Γάζα, Ερυθρά Θάλασσα), υπάρχει ακόμη η ελπίδα να αποφευχθεί η ολοκληρωτική ανάφλεξη. Όμως, η ιστορία μας διδάσκει ότι οι μεγάλοι πόλεμοι σπάνια ξεκινούν επειδή κάποιος πάτησε ένα κουμπί με σκοπό να καταστρέψει τον κόσμο. Ξεκινούν από λάθος υπολογισμούς ή επειδή σπάει ένας κρίσιμος «κόμβος».
Μια άμεση σύγκρουση στην Ταϊβάν, μια γενίκευση του μετώπου Ιράν-Ισραήλ ή μια λάθος κίνηση στα σύνορα ΝΑΤΟ-Ρωσίας, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως το «σπίρτο» σε μια αποθήκη γεμάτη μπαρούτι. Οι μεγάλοι πόλεμοι ξεκινούν όταν οι ηγέτες χάνουν τον έλεγχο της κλιμάκωσης και κανείς δεν μπορεί πια να σταματήσει την αδράνεια των γεγονότων. Όταν μιλήσουν τα όπλα, η λογική έχει ήδη ηττηθεί, και η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων γίνεται συνήθως πάνω από εκατόμβες θυμάτων.
5. Η Ανάγκη για μια Νηφάλια Ελπίδα
Μέσα σε αυτό το σκοτεινό τοπίο, πού μπορεί να στηριχθεί η ελπίδα μας; Σίγουρα όχι σε μια αφελή αισιοδοξία ότι «όλα θα πάνε καλά». Η ελπίδα σήμερα πρέπει να είναι συνειδητή και δραστήρια. Βρίσκεται στους διεθνείς θεσμούς που, παρά τις αδυναμίες τους, ακόμη αντέχουν. Βρίσκεται στη λογική κόπωση των κοινωνιών που, έχοντας ζήσει τις συνέπειες των προηγούμενων αιώνων, αρνούνται να γίνουν ξανά τροφή για τα κανόνια.
Και ναι, η ελπίδα βρίσκεται στην πιθανότητα να επανέλθει μια πιο θεσμική και προβλέψιμη Αμερική. Δεν χρειαζόμαστε μια «τέλεια» υπερδύναμη, τέτοια δεν υπήρξε ποτέ. Χρειαζόμαστε όμως μια προβλέψιμη ηγεσία που να σέβεται τις υπογραφές της και τους συμμάχους της. Στην πορεία της Ιστορίας, η διαφορά ανάμεσα στο «απρόβλεπτο» και στο «προβλέψιμο» είναι συχνά η διαφορά ανάμεσα στον πόλεμο και την ειρήνη. Ας ευχηθούμε η πολιτική λογική να προλάβει τη στρατιωτική αδράνεια, πριν το «Τώρα» μας μετατραπεί σε ένα θλιβερό κεφάλαιο στα βιβλία της Ιστορίας του μέλλοντος.
0 Σχόλια