Όταν ο πολίτης ξαναγίνει καλλιτέχνης, η δημοκρατία ξαναγεννιέται
Η πολιτική δεν είναι προνόμιο των ειδικών, ούτε επάγγελμα αποκλειστικά για τους γόνους πολιτικών οικογενειών. Είναι δικαίωμα και ευθύνη όλων. Στην ουσία της είναι τέχνη: η τέχνη του κοινού βίου, της συνύπαρξης, της αναζήτησης λύσεων που υπηρετούν το συλλογικό καλό.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, αυτή η τέχνη έχει κακοποιηθεί. Η μεταπολίτευση έφερε δημοκρατικές κατακτήσεις, αλλά ταυτόχρονα εγκλώβισε την πολιτική σε ένα σύστημα πελατειακών σχέσεων, επαγγελματικής επιβίωσης και οικογενειοκρατίας. Σαν να ξεχάσαμε ότι η πολιτική είναι δημιουργία και όραμα, όχι απλώς τεχνική διαχείρισης της εξουσίας.
Και όσο πιο πίσω γυρίζουμε στον χρόνο, τόσο πιο αυθεντικά –με όλα τα προβλήματα της εποχής– φαίνεται να ασκούνταν η πολιτική. Όχι γιατί οι παλιότεροι ήταν «καθαροί», αλλά γιατί υπήρχε ακόμα ένας σεβασμός στο μεγαλείο του δημόσιου λόγου, στην αίσθηση πως η πολιτική δεν ήταν μόνο μηχανισμός, αλλά και πεδίο ιδεών.
Η πολιτική δεν είναι επάγγελμα – είναι το σπουδαιότερο έργο τέχνης της κοινωνίας
Ιστορική Σύγκριση: Σκεφτείτε την κληρονομιά της αρχαίας Αθήνας, όταν ο Περικλής στον «Επιτάφιο» λόγο του μιλούσε για την πόλη ως έργο συλλογικής δημιουργίας και υπερηφάνειας. Η πολιτική τότε δεν ήταν κτήμα μιας ελίτ, αλλά πεδίο άμεσης συμμετοχής, όπου η ρητορική γινόταν φορέας παιδείας και κριτικής σκέψης. Αντίστοιχα, αιώνες αργότερα, ο Μακιαβέλι περιέγραψε το πολιτικό θέατρο όχι απλώς ως μηχανισμό εξουσίας, αλλά ως τέχνη στρατηγικής και συμβόλων. Σήμερα, συγκρινόμενοι με αυτά τα παραδείγματα, μοιάζουμε να έχουμε χάσει και τον ιδεαλισμό της αθηναϊκής ρητορικής και τη διαύγεια της μακιαβελικής παρατήρησης.
Από θέατρο εξουσίας σε δημιουργία κοινού βίου
Σήμερα, ζούμε μέσα σε μια καθολική απαξίωση. Ο κόσμος νιώθει ότι η πολιτική έχει χάσει το ήθος της και έχει καταντήσει θέατρο εξουσίας. Και ίσως εδώ να κρύβεται η μεγάλη μας πρόκληση: να ξαναβρούμε το χαμένο στοιχείο της τέχνης. Να θυμηθούμε ότι η πολιτική είναι –ή τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι– η πιο σπουδαία μορφή συλλογικής δημιουργίας.
Πρακτική Λύση: Αν η πολιτική είναι τέχνη, το ερώτημα είναι πώς μπορεί να ξαναγίνει τέτοια σήμερα. Η απάντηση ίσως βρίσκεται στη ριζική ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, στη διαφάνεια και στην ουσιαστική πολιτική παιδεία. Χωρίς κοινωνία πολιτών που κατανοεί, ελέγχει και δημιουργεί, η πολιτική θα παραμένει μηχανισμός εξουσίας. Με τη συμμετοχή, όμως, μπορεί να ξαναγίνει χώρος οραμάτων και ιδεών.
Από τον Περικλή στον Διογένη: γιατί η πολιτική ανήκει στους πολίτες
Σύνδεση με τον Διογένη: Ο κυνικός φιλόσοφος αναρωτήθηκε κάποτε αν η πολιτική είναι τέχνη, ποιος είναι ο καλλιτέχνης. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλος από τον πολίτη. Ο πολιτικός χώρος είναι ο καμβάς, τα εργαλεία είναι οι θεσμοί, αλλά το έργο τέχνης είναι η ίδια η δημοκρατία – και αυτή μπορεί να δημιουργηθεί μόνο από πολίτες που βλέπουν τον εαυτό τους ως δημιουργούς, όχι απλούς θεατές.
0 Σχόλια