Όταν μόνο η γεωγραφία κάνει εξωτερική πολιτική
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας υπήρξε διαχρονικά παράγοντας καθοριστικός για την εξωτερική της πολιτική. Τοποθετημένη στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, με πρόσβαση σε θαλάσσιους δρόμους στρατηγικής σημασίας και γειτνίαση με περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, η χώρα μας δεν μπορεί να μείνει αμέτοχη στις διεθνείς ανακατατάξεις. Κάθε μεταβολή στις παγκόσμιες ισορροπίες αντικατοπτρίζεται, αργά ή γρήγορα, στη στρατηγική που επιλέγει η Αθήνα.
Οι συχνά μεταβαλλόμενες διεθνείς συγκυρίες δοκιμάζουν τις αντοχές και την κατεύθυνση της εξωτερικής μας πολιτικής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ζήτημα των ερευνών και της εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, καθώς και η πολιτική της Ελλάδας απέναντι στην Τουρκία και στην Ανατολική Μεσόγειο συνολικά.
Από το «όχι στις γεωτρήσεις» στη στρατηγική των συμμαχιών
Από το 2015 και έπειτα, οι έρευνες για υδρογονάνθρακες στην ελληνική επικράτεια είχαν ουσιαστικά «παγώσει». Η τότε πολιτική ηγεσία είχε ξεκαθαρίσει τη θέση της ενάντια στις εξορύξεις φυσικού αερίου και πετρελαίου, επικαλούμενη περιβαλλοντικούς λόγους και μια γενικότερη στροφή προς την πράσινη ενέργεια.
Ωστόσο, οι διεθνείς εξελίξεις ανέτρεψαν το πλαίσιο. Η ενεργειακή κρίση, η ανασφάλεια στην αγορά φυσικού αερίου και η επαναφορά του γεωπολιτικού ρεαλισμού στη Δύση, ιδιαίτερα κατά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Ντόναλντ Τραμπ, διαμόρφωσαν νέες συνθήκες. Η πολιτική πραγματικότητα υποχρέωσε την Αθήνα να αναθεωρήσει στάσεις που κάποτε παρουσίαζε ως «αμετάκλητες».
Το σχήμα συνεργασίας 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, με τη συμμετοχή των ΗΠΑ) ανέδειξε μια νέα δυναμική. Οι συμφωνίες που υπεγράφησαν ενίσχυσαν τον ρόλο της Ελλάδας ως κρίσιμου ενεργειακού και στρατηγικού παράγοντα στην Ανατολική Μεσόγειο, όχι απλώς ως χώρα διέλευσης, αλλά ως ενεργό συντελεστή στη διαμόρφωση της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής.
Η Τουρκία, οι δισταγμοί και η καθυστερημένη αφύπνιση
Για πολλά χρόνια, η Αθήνα ακολούθησε μια πολιτική «κατευνασμού» της Τουρκίας, υπογράφοντας συμφωνίες φιλίας και διαλόγου σε περιόδους κατά τις οποίες η Άγκυρα συνέχιζε να προβάλλει επεκτατικές διεκδικήσεις. Ενώ η τουρκική πλευρά προχωρούσε σε έρευνες και μονομερείς ενέργειες, η Ελλάδα δίσταζε να προβεί στην ανακήρυξη και οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Κύπρο, χάνοντας πολύτιμο διπλωματικό χρόνο.
Η μεταβολή της διεθνούς συγκυρίας, όμως, και η αυξανόμενη πίεση για ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης, ανάγκασαν την κυβέρνηση να επαναξιολογήσει τη στάση της. Σήμερα, οι ίδιες πολιτικές δυνάμεις που κάποτε μιλούσαν για «οικολογική ουδετερότητα», παρουσιάζουν τις νέες ενεργειακές συμφωνίες ως αποτέλεσμα δικών τους «οραματικών ενεργειών».
Η πολιτική εικόνα και η πραγματικότητα
Η ιστορία διδάσκει πως οι πολιτικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται σε κενό. Οι διεθνείς σχέσεις, οι πιέσεις των συμμάχων και η δυναμική της αγοράς καθορίζουν τα όρια του εφικτού. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η στροφή προς μια πιο ρεαλιστική και ενεργειακά δραστήρια εξωτερική πολιτική ήταν ίσως αναπόφευκτη. Το ζητούμενο πλέον είναι εάν η νέα αυτή στρατηγική θα βασιστεί σε σταθερά θεμέλια εθνικής συναίνεσης ή εάν θα αποτελεί απλώς ένα ακόμη παράδειγμα ευκαιριακής προσαρμογής στις διεθνείς πιέσεις.
Η γεωγραφική μας θέση παραμένει η ίδια. Αυτό που αλλάζει κάθε φορά, είναι το πώς την αξιοποιούμε.
Πληροφοριακό στοιχείο:
Η πολιτική αυτή βασίστηκε σε περιβαλλοντικούς και γεωπολιτικούς λόγους.
Η διεθνής ενεργειακή κρίση που ακολούθησε δημιούργησε νέα δεδομένα.
Η αλλαγή πλεύσης υπό το πρίσμα των διεθνών εξελίξεων
Η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ σηματοδότησε αλλαγή κατεύθυνσης για τις συμμαχίες και την ενεργειακή πολιτική στη Μεσόγειο. Η Ελλάδα, αντιμέτωπη με τη νέα πραγματικότητα, αναθεώρησε τη θέση της.
Τι συνέβη:
Η κυβέρνηση άρχισε να συνάπτει συμφωνίες συνεργασίας για τους υδρογονάνθρακες.
Σχηματίστηκε το σύστημα συμμαχιών γνωστό ως 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, με συμμετοχή ΗΠΑ).
Η Ελλάδα ανέλαβε πιο ενεργό ρόλο στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της περιοχής.
Ύφεση και αμφιταλαντεύσεις με την Τουρκία
Παράλληλα, για αρκετά χρόνια η Ελλάδα υπέγραφε συμφωνίες φιλίας με την Τουρκία, ενώ η τελευταία συνέχιζε τις επεκτατικές της ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Κύπρο και τη διαμόρφωση μιας ασταθούς κατάστασης.
Οι νέες εξελίξεις και η πολιτική αυτοπροβολή
Σήμερα, ο πρωθυπουργός παρουσιάζει τις πρόσφατες συμφωνίες και τις διπλωματικές κινήσεις ως επιτεύγματα της παρούσας κυβέρνησης, προσπαθώντας να αντιστρέψει προηγούμενες πολιτικές θέσεις που απαγόρευαν τις γεωτρήσεις.
Σχόλιο:
Αυτή η στροφή, ενώ αναγκαία για την ενεργειακή και γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, δείχνει τη δυναμική της εξωτερικής πολιτικής που καθορίζεται τόσο από τις διεθνείς συγκυρίες όσο και από τα εσωτερικά πολιτικά συμφέροντα.
Συμπέρασμα
Η γεωγραφία και οι διεθνείς εξελίξεις λειτουργούν ως μηχανισμοί πίεσης που διαμορφώνουν τις στρατηγικές επιλογές της χώρας. Η Ελλάδα, παρά τους δισταγμούς και τις αστοχίες, προσπαθεί σήμερα να εκμεταλλευθεί τον ενεργειακό πλούτο και τις συμμαχίες, αναζητώντας ρόλο και ασφάλεια στην ταραχώδη Ανατολική Μεσόγειο.
0 Σχόλια