Γιατί είναι τόσο δύσκολο να χρηματοδοτηθούν οι μελέτες για το κρέας
⚠️ Το κείμενο που ακολουθεί:
αποτελεί ανάλυση/προβληματισμό για τον δημόσιο διάλογο και τη δημόσια πολιτική γύρω από τη διατροφή και το κλίμα και δεν αμφισβητεί την επιστημονική βάση της κλιματικής αλλαγής.
Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για το φαγητό σπάνια μένει ουδέτερη. Ιδιαίτερα σε ΗΠΑ και Ευρώπη, η διατροφή συχνά παρουσιάζεται όχι μόνο ως ζήτημα υγείας, αλλά και ως ζήτημα ταυτότητας, ηθικής και δημόσιας πολιτικής. Σε αυτό το πλαίσιο, το κρέας (και ειδικά η ζωική πρωτεΐνη γενικότερα) γίνεται εύκολο να φορτιστεί συμβολικά: για άλλους είναι «παράδοση», για άλλους «πρόβλημα», για άλλους «ανάγκη», και για άλλους «επιλογή».
Το πρακτικό ερώτημα είναι απλό: γιατί είναι τόσο δύσκολο να βρεθεί σταθερή χρηματοδότηση για σοβαρές, μακροχρόνιες, καλοσχεδιασμένες μελέτες που εξετάζουν νηφάλια τον ρόλο του κρέατος στη διατροφή; Η απάντηση συνήθως δεν βρίσκεται σε ένα “μυστικό κέντρο αποφάσεων”, αλλά σε έναν συνδυασμό: (α) επιστημονική δυσκολία, (β) οικονομικά κίνητρα, (γ) θεσμικές προτεραιότητες, (δ) πολιτική πόλωση.
Επιστήμη: δύσκολη από τη φύση της
Η διατροφή είναι από τα πιο δύσκολα πεδία για «καθαρά» συμπεράσματα. Ο λόγος είναι ότι σπάνια αλλάζει μόνο ένας παράγοντας: όταν κάποιος μειώνει το κρέας, αυξάνει κάτι άλλο· όταν κάποιος αυξάνει την πρωτεΐνη, ίσως μειώνει υδατάνθρακες ή υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα· όταν κάποιος βελτιώνει δείκτες υγείας, μπορεί ταυτόχρονα να κοιμάται καλύτερα, να γυμνάζεται ή να χάνει βάρος.
Επιπλέον, οι μελέτες που θεωρούνται «χρυσός κανόνας» (μακροχρόνιες τυχαιοποιημένες δοκιμές με υψηλή συμμόρφωση) είναι ακριβές και δύσκολες: οι άνθρωποι δεν τρώνε “σύμφωνα με το πρωτόκολλο” για χρόνια, και είναι πρακτικά αδύνατο να ελέγξεις πλήρως την καθημερινότητα χιλιάδων συμμετεχόντων. Έτσι, μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας βασίζεται σε παρατηρητικές μελέτες, όπου το κρέας συχνά «κουβαλά» και άλλα χαρακτηριστικά τρόπου ζωής (π.χ. κάπνισμα, χαμηλότερη άσκηση, διαφορετική συνολική ποιότητα διατροφής), που μπορεί να θολώνουν την εικόνα.
Το αποτέλεσμα; Εύκολα παράγονται τίτλοι, δύσκολα παράγεται βεβαιότητα. Και όταν η βεβαιότητα λείπει, οι χρηματοδότες γίνονται πιο επιφυλακτικοί.
Οικονομικά κίνητρα: το “πατενταρισμένο” χρηματοδοτείται ευκολότερα
Ένας συχνά παραγνωρισμένος μηχανισμός είναι το πού υπάρχει εμπορικό κίνητρο. Ένα φυσικό τρόφιμο (όπως το νωπό κρέας, τα αυγά, το γάλα ή τα ψάρια) δεν «κλειδώνει» εύκολα σε μια πατέντα ή σε ένα μοναδικό προϊόν με αποκλειστικότητα. Αντίθετα, πολλά υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, φόρμουλες, “λειτουργικά” ροφήματα, μπάρες και νέα υποκατάστατα μπορούν να διαφοροποιηθούν, να κατοχυρωθούν ως brand και να δημιουργήσουν υψηλότερα περιθώρια κέρδους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «όλα είναι στημένα». Σημαίνει ότι η αγορά τείνει να επενδύει εκεί όπου μπορεί να μετρήσει απόδοση επένδυσης πιο άμεσα. Και όταν η χρηματοδότηση μετακινείται προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις, μετακινείται και το ερευνητικό ενδιαφέρον: ποια ερωτήματα “αξίζουν” grant, ποια γίνονται headline, ποια υποστηρίζονται με μεγάλα δείγματα και ποια μένουν σε μικρότερες μελέτες.
Δημόσια πολιτική: όταν το θέμα γίνεται σύμβολο
Σε ΗΠΑ/Ελλάδα (και γενικά στη Δύση), η κλιματική πολιτική έχει γίνει σημαντικός άξονας δημόσιου διαλόγου. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το «κυρίαρχο αφήγημα/δημόσια πολιτική» μετατρέπεται σε επικοινωνιακό σύνθημα αντί για πλαίσιο ανάλυσης. Τότε, η κουβέντα για το κρέας κινδυνεύει να γίνει διπολική: είτε “σώζεις τον πλανήτη”, είτε “δεν σε νοιάζει τίποτα”. Σε ένα τόσο φορτισμένο περιβάλλον, ένα ερευνητικό πρόγραμμα μπορεί να αντιμετωπίσει πίεση από πολλές πλευρές:
• Αν τα αποτελέσματα είναι “υπέρ” του κρέατος, κάποιοι θα πουν ότι «εξυπηρετεί βιομηχανία».
• Αν τα αποτελέσματα είναι “κατά” του κρέατος, κάποιοι θα πουν ότι «εξυπηρετεί πολιτική ατζέντα».
• Αν τα αποτελέσματα είναι μικτά (όπως συχνά συμβαίνει), δεν εξυπηρετούν εύκολα ένα απλό αφήγημα, άρα δεν “πουλάνε”.
Και επειδή οι οργανισμοί (πανεπιστήμια, ιδρύματα, χορηγοί) λειτουργούν μέσα σε κοινωνική πίεση και ρίσκο φήμης, μερικές φορές προτιμούν «ασφαλείς» θεματολογίες αντί για πεδία που προκαλούν ένταση.
Τι θα ήταν μια πραγματικά χρήσιμη ατζέντα έρευνας
Αν ο στόχος είναι γνώση αντί για στρατόπεδα, χρειάζονται πιο συγκεκριμένα ερωτήματα, όχι γενικά συνθήματα τύπου “το κρέας κάνει καλό/κακό”. Για παράδειγμα:
• Διαχωρισμός ανάμεσα σε επεξεργασμένο κρέας και μη επεξεργασμένο.
• Διαχωρισμός ανάμεσα σε ποσότητα, συχνότητα, και πλαίσιο (τι άλλο τρώει ο άνθρωπος μαζί με το κρέας).
• Καθαρή καταγραφή συγχυτικών παραγόντων (κάπνισμα, αλκοόλ, BMI, άσκηση, ύπνος).
• Μελέτες που συγκρίνουν “ολόκληρα τρόφιμα vs υπερεπεξεργασμένα” και όχι απλώς “ζωικό vs φυτικό”.
• Διαφάνεια σε χρηματοδότηση και συγκρούσεις συμφερόντων, ώστε τα συμπεράσματα να κρίνονται πιο καθαρά.
Το κρέας δεν χρειάζεται ούτε δαιμονοποίηση ούτε εξιδανίκευση. Αυτό που λείπει είναι ο χώρος για συζήτηση με αποχρώσεις: να μπορεί κάποιος να μιλήσει για θρεπτική πυκνότητα, κορεσμό, μεταβολική υγεία, ποιότητα τροφής και βιωσιμότητα παραγωγής, χωρίς να “βαφτίζεται” αυτόματα σε πολιτική πλευρά.
0 Σχόλια