Ενεργειακή Κρίση και Γεωπολιτικά Συμφέροντα: Η Σκοτεινή Όψη της Πράσινης Μετάβασης
Ο Μιχάλης Χριστοδουλίδης, μηχανικός σμήναρχος εν αποστρατεία, μηχανικός αεροσκαφών και πιστοποιημένος ενεργειακός επιθεωρητής, παρουσιάζει μια εκτενή ανάλυση των ενεργειακών ζητημάτων της Ελλάδας, αναδεικνύοντας τις αδυναμίες του εθνικού ενεργειακού συστήματος, τις επιπτώσεις της «πράσινης μετάβασης» και τα γεωπολιτικά συμφέροντα που διαμορφώνουν την αγορά.
Η Αμφισβήτηση της Κλιματικής Αλλαγής και η «Κλιματική Απάτη»
Ο κύριος Χριστοδουλίδης αμφισβητεί την άποψη περί σοβαρής, ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, χαρακτηρίζοντάς την ως "κλιματική απάτη" ή "τραβηγμένο σκηνικό". Το ποσοστό των αερίων του θερμοκηπίου και η μεταβολή του τα τελευταία 100 χρόνια είναι ασήμαντο, κάτι που δεν δικαιολογεί τις κλιματικές μεταβολές.
Σύμφωνα με μελέτες, ειδικά από τη NASA, οι αλλαγές στο κλίμα οφείλονται σε φυσικά περιοδικά φαινόμενα και τη συμπεριφορά του ήλιου. Η γεωλογική ιστορία του πλανήτη περιλαμβάνει μεταβολές θερμοκρασίας (παγετώνες, θερμότερες/ψυχρότερες εποχές), οι οποίες συνέβησαν πριν υπάρξει βιομηχανία ή εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μεσαιωνική θερμή περίοδος (950-1250 μ.Χ.), όπου οι θερμοκρασίες σε ορισμένες περιοχές ήταν υψηλότερες από τις σημερινές, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ή βιομηχανική επανάσταση.
Επισημαίνεται ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά συνεισφέρει μόλις το 3,4% στις συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Το διοξείδιο του άνθρακα θεωρείται "αέριο ζωής", απαραίτητο για τη φωτοσύνθεση, με αποτέλεσμα η επιδίωξη μηδενισμού του να χαρακτηρίζεται ως "αυτοκτονική τάση".
Η αφήγηση της «πράσινης ανάπτυξης» και της μετάβασης εξυπηρετεί συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα της παγκοσμιοποίησης, προωθούμενα από πολυεθνικές και ελίτ, οι οποίες θεωρούν τους εαυτούς τους ανώτερους. Άτομα με ισχυρό δημόσιο λόγο, όπως ο Bill Gates, χρησιμοποιούνται για να περάσουν τα μηνύματα της παγκοσμιοποίησης, ενώ όσοι ασκούν κριτική χαρακτηρίζονται αμέσως ως "ψεκασμένοι".
Το Υψηλό Κόστος της Πράσινης Μετάβασης στην Ελλάδα
Η Ελλάδα, ενεργώντας ως "βασιλικότερη του βασιλέως" σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Τσεχία, Πολωνία), προχώρησε σε ταχύτατο κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων, με ορόσημο το 2026, ενώ άλλες χώρες πήραν παρατάσεις έως το 2040 ή το 2050.
Αυτή η γρήγορη μετάβαση, που ξεκίνησε πριν την κυβέρνηση Μητσοτάκη αλλά επιταχύνθηκε τα τελευταία 5-6 χρόνια, έχει στοιχήσει στην Ελλάδα περίπου 15 δισεκατομμύρια ευρώ τα τελευταία 7-8 χρόνια, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat. Χαρακτηριστικό "ενεργειακό έγκλημα" είναι η περίπτωση του εκσυγχρονισμένου εργοστασίου Πτολεμαΐδα 5, όπου δαπανήθηκε 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ για τη μετατροπή του σε μονάδα με μειωμένες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, για να κλείσει τελικά.
Κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, με το φυσικό αέριο να φτάνει τα €800 με €1.000 ανά θερμική μεγαβατώρα, δεν υπήρχε το εθνικό, φθηνό καύσιμο (λιγνίτης) ως Plan B για αντισταθμιστικό παράγοντα. Αντίθετα, η Ελλάδα πουλούσε τα λιγνιτικά της αποθέματα στους Σκοπιανούς, για να εισάγει στη συνέχεια "βρώμικο ρεύμα" από τα Σκόπια. Όλες οι κυβερνήσεις (ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ) θεωρούνται υπόλογες για τη διαχείριση της μεταλιγνιτικής εποχής, καθώς το θέμα έχει "θαφτεί" και δεν ασκείται κριτική από την αντιπολίτευση.
Η Αναποτελεσματικότητα των ΑΠΕ και η Καταστροφή του Περιβάλλοντος
Παρά τη ραγδαία αύξηση της εγκατεστημένης πράσινης ισχύος από 6,2 GW το 2018 σε πάνω από 16 GW σήμερα, η τιμή του ρεύματος έχει διπλασιαστεί αντί να υποδιπλασιαστεί.
Η εγκατάσταση των ΑΠΕ (αιολικών και φωτοβολταϊκών) κρίνεται αισθητικά απαράδεκτη και περιβαλλοντικά καταστροφική. Σημειώνεται ότι:
Οι ανεμογεννήτριες καταστρέφουν υδροβιότοπους, δασικές εκτάσεις και περιοχές Natura, ενώ οι περιβαλλοντικές μελέτες θεωρούνται ανεπαρκείς. Η βάση της ανεμογεννήτριας περιλαμβάνει εκατοντάδες τόνους οπλισμένου σκυροδέματος που μένουν στο έδαφος και προκαλούν διαβρώσεις και αλλαγές στο μικροκλίμα. Μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους, οι ανεμογεννήτριες δεν αποξηλώνονται και παραμένουν ως "κουφάρια" ή "νεκροταφείο σιδερικών" στα βουνά (π.χ. Νότια Εύβοια).
Επισημαίνεται η σύμπτωση της εμφάνισης ανεμογεννητριών μετά από πυρκαγιές. Ουσιαστικά, η θυσία του φυσικού τοπίου δεν έχει αντιστάθμισμα, καθώς ο τελικός καταναλωτής δεν βλέπει μείωση στην τιμή του ρεύματος.
Δομικές Αδυναμίες και Καρτέλ Ενέργειας
Το ελληνικό νοικοκυριό υφίσταται σοβαρή ακρίβεια, με τους λογαριασμούς του ρεύματος να αποτελούν μείζον ζήτημα. Η Ελλάδα είναι η δεύτερη χειρότερη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά τον δείκτη ενεργειακής φτώχειας (λίγο καλύτερη από τη Βουλγαρία), με τέσσερα στα δέκα νοικοκυριά να μην έχουν πρόσβαση σε θέρμανση και ρεύμα. Τα συσσωρευμένα χρέη προς τους παρόχους ενέργειας έχουν φτάσει τα 3,5 δισ. ευρώ μέσα σε τρία χρόνια.
Οι λόγοι για το ακριβό ρεύμα:
Έκθεση στο Χρηματιστήριο: Το 90% της ελληνικής ενέργειας είναι εκτεθειμένο στο χρηματιστήριο, ποσοστό που δεν συναντάται πουθενά αλλού στην Ευρώπη (όπου κυμαίνεται 15%-30%). Αντί να συνάπτονται μακροπρόθεσμα συμβόλαια (τριετίας/πενταετίας) για κλείδωμα χαμηλών τιμών, η ενέργεια εκτίθεται σε κερδοσκοπία και γεωπολιτικές εξελίξεις.
Λανθασμένη Εφαρμογή του Target Model: Η τιμή της ενέργειας βασίζεται στην Οριακή Τιμή του Συστήματος (ΟΤΣ). Οι φθηνές μονάδες παραγωγής (π.χ. ΑΠΕ, νερό) αποζημιώνονται με την ακριβή τιμή της πιο ακριβής μονάδας που προστίθεται στο δίκτυο (συνήθως μια μονάδα φυσικού αερίου που λειτουργεί βράδυ), δημιουργώντας "ωραιοκάτοβα κέρδη" για εταιρείες που δεν τα δικαιούνται. Αυτός ο μηχανισμός πρέπει να αναθεωρηθεί.
Χρεώσεις προς Τρίτους: Περίπου το 55% με 60% ενός μηνιαίου λογαριασμού (π.χ. €110 στα €200) αφορά ρυθμιζόμενες χρεώσεις και πληρωμές προς τρίτους, όπως δημοτικά τέλη, τέλη ΕΡΤ, Ειδικό Τέλος Εκπομπών Αερίων Θερμοκηπίου κ.ά., ποσοστό που δεν ισχύει στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ.
Καρτελοποίηση: Ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί. Τέσσερις με πέντε μεγάλες εταιρείες λειτουργούν ως καρτέλ, με τις τιμές στα χρωματιστά τιμολόγια να κινούνται στα ίδια επίπεδα.
Η Διαπλοκή, οι Υποδομές και τα Συμφέροντα
Η διαμόρφωση της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής χαρακτηρίζεται από διαπλοκή μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας και της "ενεργειακής ολιγαρχίας" (5-10 οικογένειες). Υπάρχει σύγκρουση αντικρουόμενων συμφερόντων: αφενός οι επιχειρηματίες της πράσινης μετάβασης και αφετέρου οι εφοπλιστές.
Έργα Υποδομών που Λιμνάζουν:
Αποθηκευτικά Συστήματα: Η χώρα δεν έχει αναπτύξει επαρκή αποθηκευτικά συστήματα (μπαταρίες, αντλησιοταμίευση). Οι διαγωνισμοί για αποθηκευτικά συστήματα έχουν ματαιωθεί επανειλημμένα (τρεις ή τέσσερις φορές), κάτι που υπονομεύεται από όσους ωφελούνται από την ακριβή λειτουργία των θερμικών μονάδων φυσικού αερίου τη νύχτα. Εάν υπήρχε αποθηκευμένη πράσινη ενέργεια, θα λειτουργούσε ως φθηνό ρεύμα το βράδυ.
Διασυνδέσεις: Μεγάλα έργα όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου και η διασύνδεση των Κυκλάδων/νησιών Βορείου Αιγαίου με την ηπειρωτική Ελλάδα καθυστερούν.
Γεωπολιτική, LNG και Εξορύξεις
Η στροφή προς το αμερικανικό Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG) έναντι του ρωσικού αγώγιμου αερίου (μέσω αγωγών) συνεπάγεται υψηλότερο κόστος. Παρόλο που οι ενεργειακές συμφωνίες με αμερικανικές εταιρείες ενισχύουν το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Ελλάδας ως κόμβου (υποστηρίζοντας το energy dominance του Trump), αυτό δεν μεταφράζεται σε μειωμένους λογαριασμούς για τον καταναλωτή.
Η Ελλάδα δεν εξασφάλισε προνομιακές τιμές ή τέλη μεταφοράς/διαμετακόμισης, όπως έκανε η Γερμανία με τη Ρωσία. Συγκεκριμένα, η χώρα μας δεν λαμβάνει κανένα τέλος από τον αγωγό TAP (που μεταφέρει αζέρικο αέριο προς την Ιταλία).
Ρωσικό Αέριο vs. Αλεξανδρούπολη: Το ρωσικό αγώγιμο αέριο μέσω του TurkStream θα είναι πάντα φθηνότερο (μία έως δύο φορές) από το επαναεριοποιημένο LNG που θα έρχεται μέσω του σταθμού της Αλεξανδρούπολης. Ο κάθετος διάδρομος (και ο IMEC) εξυπηρετεί καθαρά γεωπολιτικούς σκοπούς και όχι οικονομικά συμφέροντα της Ανατολικής Ευρώπης.
Υδρογονάνθρακες και Καθυστέρηση: Οι εξορύξεις υδρογονανθράκων (φυσικό αέριο και πετρέλαιο) δεν αναμένονται πριν το 2035, ή το αργότερο 2031-2032, καθώς απαιτούνται 7 με 10 χρόνια για την εμπορική εκμετάλλευση μετά τις ερευνητικές εξορύξεις και τις επενδυτικές αποφάσεις.
Η κυβέρνηση έχει πραγματοποιήσει "επική κυβίστηση" στο ζήτημα, καθώς αρχικά απέρριπτε τις εξορύξεις. Ωστόσο, η πρόοδος εμποδίζεται:
Από τους πράσινους φόρους και τα «χαράτσια» της ΕΕ σε ενεργειακούς κολοσσούς. Από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις που "υπονομεύουν" και "σαμποτάρουν" τα εγχειρήματα. Από τις πολιτικές ηγεσίες, οι οποίες δεν δίνουν τη δέουσα σημασία, με αποτέλεσμα να έχουν ναυαγήσει σημαντικές ενεργειακές συμβάσεις (π.χ. στα οικόπεδα Ιονίου, Νότιας Πελοποννήσου, Νοτιοδυτικής Κρήτης).
Το Δίλημμα Πετρέλαιο vs. Φυσικό Αέριο: Υπάρχει εμμονική πρακτική να προτιμάται η εξόρυξη μόνο φυσικού αερίου έναντι του πετρελαίου. Αυτό οφείλεται στο ότι η μεταφορά του πετρελαίου συμφέρει τους εφοπλιστές (καθώς έρχονται γρήγορα κέρδη), ενώ το φυσικό αέριο απαιτεί δαπανηρές υποδομές (πλοία LNG και τερματικούς σταθμούς επανεριοποίησης) που η χώρα δεν είναι έτοιμη να υποστηρίξει πλήρως.
Ο Φόβος της Τουρκίας: Ο γεωπολιτικός παράγοντας και ο μόνιμος φόβος ελληνοτουρκικής σύραξης καθυστερούν την αξιοποίηση. Η Τουρκία, ωστόσο, βρίσκεται ένα βήμα μπροστά, καθώς σε 5-6 χρόνια θα γίνει παραγωγός (κοιτάσματα στον Εύξεινο Πόντο, σχιστολιθικό αέριο με MOU με αμερικανικές εταιρείες) και αναπτύσσει πυρηνική ενέργεια, ενώ δεν πληρώνει τους πράσινους φόρους της ΕΕ.
Εναλλακτικές Πηγές και Μελλοντικές Προκλήσεις
Προτείνεται η ανάπτυξη πράσινων μορφών ενέργειας με σταθερό φορτίο, αντί του στοχαστικού τύπου (ήλιος και άνεμος).
Γεωθερμία: Η Ελλάδα διαθέτει το υψηλότερο γεωθερμικό δυναμικό στην Ευρώπη, αλλά η συμμετοχή της γεωθερμίας στην παραγωγή ενέργειας είναι μόλις 0,6%, έναντι διψήφιων ποσοστών σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Υπάρχουν χαρτογραφημένες περιοχές (Βόρεια Ελλάδα, Πελοπόννησος, Κυκλάδες, Νίσυρος, Κίμωλος) για συμπαραγωγή ρεύματος και θερμότητας.
Βιομάζα: Η Ελλάδα αξιοποιεί μόνο το 21% των αστικών και οργανικών αποβλήτων, ενώ οι Σκανδιναβικές χώρες παράγουν το 99% της ενέργειας για τον οικιστικό τομέα από αυτά.
Αγροτικός Τομέας: Ο πρωτογενής τομέας είναι ρημαγμένος, με τους αγρότες να πληρώνουν ακριβά τιμολόγια. Το πρόγραμμα για φωτοβολταϊκά στα χωράφια έχει παγώσει, καθώς ο ηλεκτρικός χώρος είναι κλεισμένος και οι αγρότες δεν μπορούν να συνδεθούν στο δίκτυο ή να πουλήσουν την περίσσεια ενέργεια, αναγκάζοντας τους να επενδύσουν σε μπαταρίες.
Data Centers: Η ανάπτυξη κέντρων τεχνητής νοημοσύνης (AI) και data centers, όπως αυτά που σχεδιάζονται κοντά στα Σπάτα, είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα και υδροφάγα. Για κάθε 1 MW εγκατεστημένης ηλεκτρικής ισχύος data center απαιτούνται 50 κυβικά νερό την ημέρα για ψύξη. Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι τρία κέντρα θα καταναλώνουν περίπου 1,5 δισεκατομμύριο λίτρα νερού ετησίως, ποσότητα ίση με μία πόλη 35.000 κατοίκων, επιδεινώνοντας το πρόβλημα της λειψυδρίας στην Αττική.
Μαθήματα από το Blackout και Εθνική Ασφάλεια
Το blackout που συνέβη στην Ισπανία και την Πορτογαλία αποτέλεσε μάθημα. Το σύστημα κατέρρευσε όταν το 85% της παραγωγής προερχόταν από ΑΠΕ, καθώς μια αλλαγή του καιρικού μοντέλου προκάλεσε την αποκοπή μονάδων, δημιουργώντας ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Η συχνότητα του ρεύματος έπεσε κάτω από τα 50 Hz, οδηγώντας σε αστάθεια και άμεσο blackout.
Αυτή η αστοχία ανέδειξε την απουσία:
Εφεδρείας (σταθερής βάσης μονάδων ορυκτών). Αποθηκευτικών συστημάτων που λειτουργούν ως εξισορροπητές (σταθεροποιώντας τάση και συχνότητα). Εκσυγχρονισμένων δικτύων με συστήματα αυτόματης επαναφοράς και έξυπνους μετατροπείς (inverters).
Η ενεργειακή εξάρτηση συνιστά κρίσιμο ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα στην ΕΕ με τη μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση (81%), όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 54%. Αυτό την καθιστά ευάλωτη σε περίπτωση έντασης με την Τουρκία (π.χ. διακοπή του TurkStream) ή αποκλεισμού θαλάσσιων οδών, που θα έθετε σε κίνδυνο την ηλεκτροδότηση νησιών, αεροπορικών βάσεων και την παροχή καυσίμων.
Τέλος, τονίζεται η απουσία ενός εθνικού ενεργειακού σχεδίου και οδικού χάρτη βάθους 15ετίας, με την ενεργειακή πολιτική να καθορίζεται από τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα του εκάστοτε Υπουργού Ενέργειας. Χωρίς ισχυρή οικονομία και ενεργειακή αυτονομία, η εθνική άμυνα και ασφάλεια παραμένουν εκτεθειμένες.
0 Σχόλια