Ελλάδα 2025: Το Παράδοξο της Οικονομίας – Ανάπτυξη στους Δείκτες, Πίεση στην Καθημερινότητα
Η Ελληνική Αναγέννηση: Μια Εποχή Αισιοδοξίας για την Οικονομία και την Πολιτική Σταθερότητα
Σε μια εποχή παγκόσμιας αβεβαιότητας και γεωπολιτικών αναταραχών, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε πυλώνα σταθερότητας και ανάπτυξης στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Έπειτα από μια μακρά περίοδο οικονομικής κρίσης που δοκίμασε τις αντοχές της κοινωνίας και της οικονομίας, η χώρα έχει γυρίσει σελίδα, επιδεικνύοντας αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα (resilience) και δυναμισμό. Οι θετικές ειδήσεις από το οικονομικό και πολιτικό μέτωπο δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένες εξαιρέσεις, αλλά συνθέτουν μια συνεκτική εικόνα προόδου και αισιοδοξίας για το μέλλον. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας (investment grade), οι ισχυροί ρυθμοί ανάπτυξης που ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η προσέλκυση σημαντικών ξένων επενδύσεων και η δημοσιονομική πειθαρχία (fiscal discipline) που οδηγεί στη μείωση του δημόσιου χρέους, είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της νέας ελληνικής πραγματικότητας.
Ανάπτυξη Που Ξεπερνά τις Προσδοκίες
Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμούς που την κατατάσσουν στις πρώτες θέσεις της Ευρωζώνης. Για το 2025, οι προβλέψεις από έγκριτους εγχώριους και διεθνείς οργανισμούς συγκλίνουν σε μια ανάπτυξη σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συγκεκριμένα, η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ανάπτυξη 2,3% για το 2025, ενώ το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) τοποθετεί την πρόβλεψή του στο 2,1%. Ακόμη και με μια οριακή αναθεώρηση προς τα κάτω από το ΙΟΒΕ, η ανάπτυξη παραμένει ισχυρή και υποδηλώνει μια οικονομία που έχει βρει τον βηματισμό της.
Η δυναμική αυτή αποτυπώνεται και στις επιδόσεις των προηγούμενων τριμήνων. Το πρώτο τρίμηνο του 2025, η ανάπτυξη του ΑΕΠ (Gross Domestic Product) έφτασε το 2,2% σε ετήσια βάση, ξεπερνώντας κατά πολύ τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (+1,6%) και της Ευρωζώνης (+1,5%). Αν και το δεύτερο τρίμηνο υπήρξε μια επιβράδυνση στο 1,7%, οι προοπτικές για το σύνολο του έτους και για το 2026 παραμένουν θετικές, με την UBS να προβλέπει ανάπτυξη 2,4% για το 2026.
Η ανάπτυξη αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά στηρίζεται σε γερές βάσεις. Η αύξηση των επενδύσεων, τόσο από το εξωτερικό όσο και από εγχώριους πόρους, αποτελεί τον κύριο μοχλό της οικονομικής μεγέθυνσης. Παράλληλα, η ιδιωτική κατανάλωση (private consumption), αν και με πιο ήπιους ρυθμούς, συνεχίζει να στηρίζει την οικονομική δραστηριότητα.
Επενδυτική Άνοιξη και Εμπιστοσύνη των Αγορών
Η Ελλάδα έχει καταφέρει να ξαναμπεί στον παγκόσμιο επενδυτικό χάρτη, προσελκύοντας κεφάλαια σε νευραλγικούς τομείς της οικονομίας. Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από όλους τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης (credit rating agencies) αποτέλεσε ορόσημο, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη των αγορών και μειώνοντας το κόστος δανεισμού για το κράτος και τις επιχειρήσεις.
Οι αριθμοί επιβεβαιώνουν αυτή την επενδυτική άνοιξη. Το δεύτερο τρίμηνο του 2025, οι ακαθάριστες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (gross fixed capital formation) ανήλθαν σε 9,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 6,7% σε σχέση με το αντίστοιχο περσινό διάστημα. Η επίδοση αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει την ανάκαμψη από μια μακρά περίοδο επενδυτικής ανομβρίας, κατά την οποία οι επενδύσεις είχαν καθηλωθεί στα 5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για περισσότερα από οκτώ χρόνια (2012-2021).
Οι ξένες άμεσες επενδύσεις (FDI - Foreign Direct Investment) αποτελούν βασικό πυλώνα αυτής της προσπάθειας. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η Ελλάδα παρουσιάζει ισχυρή δυναμική στην προσέλκυση ΞΑΕ, με τις εισροές να φτάνουν τα 3,1 δισεκατομμύρια ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 2025. Το προσχέδιο του προϋπολογισμού προβλέπει επιτάχυνση της επενδυτικής δραστηριότητας, με την αύξηση των επενδύσεων να εκτιμάται στο 5,7% για το 2025 και να εκτοξεύεται στο 10,2% το 2026.
Οι επενδύσεις αυτές κατευθύνονται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, με τα κατασκευαστικά έργα να πρωταγωνιστούν, ενισχυμένα και από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Recovery and Resilience Facility). Παράλληλα, σημαντικές επενδύσεις πραγματοποιούνται σε μηχανολογικό εξοπλισμό, νέες τεχνολογίες και τον αγροτικό τομέα. Μια σημαντική εξέλιξη είναι και η υπογραφή ιστορικής συμφωνίας για τους υδρογονάνθρακες (hydrocarbons), που καθιστά την Ελλάδα πύλη εισόδου για το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG - Liquefied Natural Gas) στην Ευρώπη, ανοίγοντας νέους ορίζοντες για επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα.
Η Αναγνώριση από τους Οίκους Αξιολόγησης
Η πιο απτή απόδειξη της οικονομικής ανάκαμψης της Ελλάδας είναι η σειρά των αναβαθμίσεων της πιστοληπτικής της ικανότητας (credit rating). Η χώρα έχει πλέον ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, ένα καθεστώς που είχε χάσει στην αρχή της οικονομικής κρίσης. Αυτή η εξέλιξη σηματοδοτεί την επιστροφή της Ελλάδας στην κανονικότητα και την πλήρη αποκατάσταση της φερεγγυότητάς της (creditworthiness) στις διεθνείς αγορές.
Πρόσφατα, ο οίκος αξιολόγησης Scope Ratings προχώρησε στην αναβάθμιση των προοπτικών (outlook) της ελληνικής οικονομίας σε "θετικές" από "σταθερές", διατηρώντας την αξιολόγηση στη βαθμίδα ΒΒΒ-. Αυτή η κίνηση υποδηλώνει ότι μια νέα αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας είναι πιθανή στο εγγύς μέλλον, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα θα συνεχίσει την πορεία των μεταρρυθμίσεων και της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η Τράπεζα Πειραιώς, σε ανάλυσή της, εκτιμά ότι η Ελλάδα έχει πολλές πιθανότητες για μια νέα αναβάθμιση στην κατηγορία Baa2 μέσα στο 2026, εφόσον διατηρηθεί η αναπτυξιακή τροχιά και η δημοσιονομική πειθαρχία. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, η πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας αντανακλά πλέον πλήρως τα θεμελιώδη οικονομικά της μεγέθη (economic fundamentals), γεγονός που αυξάνει την εμπιστοσύνη των αγορών και μειώνει το ρίσκο της χώρας (country risk).
Δημοσιονομική Πειθαρχία και Βιώσιμο Χρέος
Οι αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας δεν θα ήταν εφικτές χωρίς τη συνετή δημοσιονομική διαχείριση και τη σταθερή μείωση του δημόσιου χρέους. Η Ελλάδα έχει επιτύχει να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα (primary surpluses), ξεπερνώντας τους δημοσιονομικούς στόχους. Για το 2025, προβλέπεται πρωτογενές πλεόνασμα κοντά στο 3,6% του ΑΕΠ.
Αυτή η δημοσιονομική πειθαρχία έχει οδηγήσει σε μια εντυπωσιακή μείωση του λόγου του χρέους προς το ΑΕΠ (debt-to-GDP ratio). Από τα υψηλά επίπεδα της κρίσης, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να υποχωρήσει περίπου στο 145% το 2025 και να συνεχίσει την πτωτική του πορεία προς το 122% το 2030. Αυτή η δυναμική του χρέους αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τη θετική αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας από τους διεθνείς οίκους.
Προκλήσεις και Προοπτικές
Παρά τη γενική εικόνα αισιοδοξίας, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις. Ο πληθωρισμός (inflation), αν και με ηπιότερους ρυθμούς, παραμένει υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, επηρεάζοντας κυρίως τις τιμές στις υπηρεσίες στέγασης, διαμονής και εστίασης. Η ζήτηση για στεγαστικά δάνεια (mortgages) παραμένει χαμηλή, ενώ τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (non-performing loans) εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση για το τραπεζικό σύστημα.
Ωστόσο, οι προοπτικές παραμένουν θετικές. Η ελληνική οικονομία έχει αποδείξει την ανθεκτικότητά της και την ικανότητά της να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες. Με τη στήριξη των ευρωπαϊκών πόρων, την προσέλκυση επενδύσεων και τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να εδραιώσει τη θέση της ως μια σύγχρονη, ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία στην καρδιά της Ευρώπης. Η πολιτική σταθερότητα, σε συνδυασμό με τη θετική οικονομική συγκυρία, δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί την επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και την πρόοδο, θέτοντας τις βάσεις για ένα καλύτερο μέλλον για όλους τους Έλληνες.
Η Άλλη Όψη του Νομίσματος: Η Σκληρή Πραγματικότητα της Ακρίβειας και των Χαμηλών Εισοδημάτων στην Ελλάδα
Ενώ οι μακροοικονομικοί δείκτες και οι εκθέσεις των διεθνών οίκων αξιολόγησης ζωγραφίζουν μια εικόνα ανάκαμψης και προόδου για την ελληνική οικονομία, η καθημερινότητα για την πλειονότητα των νοικοκυριών στην Ελλάδα αφηγείται μια διαφορετική, πολύ πιο σκληρή ιστορία. Πίσω από τους αριθμούς της ανάπτυξης και των επενδύσεων, κρύβεται η επίμονη πραγματικότητα των χαμηλών εισοδημάτων, της ανεξέλεγκτης ακρίβειας στα βασικά αγαθά και της διευρυνόμενης ψαλίδας των κοινωνικών ανισοτήτων. Για εκατομμύρια πολίτες, η οικονομική βελτίωση παραμένει μια μακρινή υπόσχεση, καθώς ο καθημερινός αγώνας για την κάλυψη των στοιχειωδών αναγκών γίνεται όλο και πιο έντονος. Η πραγματική οικονομία, αυτή που βιώνουν οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι και οι μικρές επιχειρήσεις, χαρακτηρίζεται από μια διαρκή πίεση που εξανεμίζει κάθε αύξηση και υπονομεύει την κοινωνική συνοχή.
Ο Φαύλος Κύκλος των Χαμηλών Εισοδημάτων
Ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια της ελληνικής οικονομίας είναι το χαμηλό επίπεδο των μισθών, το οποίο, παρά τις ονομαστικές αυξήσεις (nominal increases), παραμένει στάσιμο σε πραγματικούς όρους αγοραστικής δύναμης (purchasing power). Το 2025, ο μέσος μηνιαίος μισθός για τους υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης ανέρχεται στα 1.350 ευρώ, ενώ ο μέσος ετήσιος μισθός διαμορφώνεται περίπου στα 16.100 ευρώ. Ο κατώτατος μισθός (minimum wage), μετά την αύξηση του Απριλίου 2025, έφτασε τα 880 ευρώ μεικτά.
Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί από μόνοι τους είναι παραπλανητικοί. Η πραγματική αύξηση που φτάνει στα χέρια των εργαζομένων είναι ελάχιστη, καθώς εξανεμίζεται από τον πληθωρισμό και τις υψηλές ασφαλιστικές εισφορές (social security contributions). Για παράδειγμα, ενώ ο κατώτατος μισθός αυξήθηκε ονομαστικά κατά περίπου 13% από το 2023 έως το 2025, η πραγματική καθαρή αύξηση για τους δικαιούχους ήταν μόλις 43 ευρώ, με τις καθαρές αποδοχές (net salary) να αυξάνονται από 663 ευρώ το 2023 σε 706,8 ευρώ το 2025. Αυτό σημαίνει ότι ο μέσος μισθός στην Ελλάδα παραμένει καθηλωμένος στο 70% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, τοποθετώντας τη χώρα λίγο πιο πάνω από τη Βουλγαρία και ανάμεσα στις 10 χώρες της ΕΕ με κατώτατους μισθούς κάτω από 1.000 ευρώ τον μήνα.
Η δομή της ίδιας της ελληνικής οικονομίας συμβάλλει στη διατήρηση αυτής της κατάστασης. Περίπου το 45% της απασχόλησης επικεντρώνεται σε κλάδους χαμηλής προστιθέμενης αξίας (low value-added sectors), όπως η εστίαση και ο τουρισμός, οι οποίοι από τη φύση τους προσφέρουν χαμηλότερες αμοιβές. Επιπλέον, το ποσοστό των μισθών ως προς το ΑΕΠ (wage share) παραμένει χαμηλό σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, υποδεικνύοντας μια άνιση κατανομή του παραγόμενου πλούτου. Η κατάσταση αυτή δεν επηρεάζει μόνο το παρόν, αλλά προδιαγράφει και ένα δυσοίωνο μέλλον, καθώς οι σημερινοί χαμηλοί μισθοί οδηγούν μαθηματικά σε "συντάξεις πείνας" (poverty pensions) στο μέλλον.
Η Ανελέητη Πίεση της Ακρίβειας
Την ίδια στιγμή που τα εισοδήματα παραμένουν στάσιμα, το κόστος ζωής (cost of living) καλπάζει, δημιουργώντας μια ασφυκτική πίεση στα νοικοκυριά. Έρευνες δείχνουν ότι έξι στα δέκα νοικοκυριά στην Ελλάδα δηλώνουν ότι δεν καταφέρνουν να βγάλουν τον μήνα, με το μηνιαίο εισόδημα να εξαντλείται πριν καν καλυφθούν οι βασικές ανάγκες.
Ο πληθωρισμός, ειδικά στον τομέα των τροφίμων, αποτελεί τη μεγαλύτερη πληγή. Σχεδόν κανένα βασικό αγαθό δεν έχει μείνει ανεπηρέαστο από το κύμα ανατιμήσεων: από το κρέας, το γάλα και τα ψάρια, μέχρι το ψωμί, τα λαχανικά, τα φρούτα και τον καφέ. Ενδεικτικά, η τιμή του βόειου κρέατος αναμένεται να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, καθώς η εγχώρια παραγωγή καλύπτει μόλις το 10%-20% των αναγκών, καθιστώντας τη χώρα ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις. Οι καταναλωτές αναγκάζονται να κάνουν "κόφτες" στις αγορές τους, να φτιάχνουν αυστηρές λίστες αναγκών και να κυνηγούν προσφορές για να επιβιώσουν.
Πέρα από τα τρόφιμα, η ακρίβεια επεκτείνεται σε ολόκληρο το φάσμα των καθημερινών δαπανών. Τα ενοίκια (rents) έχουν εκτοξευθεί, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματος, παρά τις μειώσεις σε σχέση με την κορύφωση της ενεργειακής κρίσης (energy crisis), παραμένουν υψηλοί, ενώ το ίδιο ισχύει για την ένδυση, την υπόδηση και τις υπηρεσίες εκπαίδευσης. Ακόμη και ο πρόεδρος της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου & Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ) επισημαίνει ότι οι ασιατικές πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου (e-commerce platforms) επιτείνουν το πρόβλημα, οδηγώντας σε εκροές κεφαλαίων (capital outflows) και στάσιμους τζίρους για τα τοπικά καταστήματα.
Κοινωνικές Συνέπειες: Η Φτώχεια και οι Ανισότητες Βαθαίνουν
Το αποτέλεσμα αυτής της διπλής πίεσης –χαμηλά εισοδήματα και υψηλές τιμές– είναι η δραματική αύξηση της φτώχειας (poverty) και των κοινωνικών ανισοτήτων (social inequalities). Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία για το 2025, το 26,9% του πληθυσμού της χώρας, δηλαδή 2,74 εκατομμύρια άνθρωποι, διαβιούν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (social exclusion). Το πιο ανησυχητικό είναι ότι, παρά τους εθνικούς στόχους για μείωση αυτού του ποσοστού, στην πραγματικότητα αυτό αυξάνεται αντί να μειώνεται.
Η "παγίδα της φτώχειας" (poverty trap) γίνεται όλο και πιο ισχυρή. Η ένταση της εργασίας, η εργασιακή ανασφάλεια (job insecurity) και η τεράστια αναντιστοιχία μεταξύ μισθών και κόστους ζωής παγιδεύουν τους εργαζόμενους σε συνθήκες φτώχειας, δημιουργώντας το φαινόμενο των "φτωχών εργαζομένων" (working poor). Ταυτόχρονα, η παιδική φτώχεια (child poverty) παραμένει σε υψηλά επίπεδα, με ορισμένες περιφέρειες, όπως η Στερεά Ελλάδα, να καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά στη χώρα, αποτυπώνοντας την εγκατάλειψη της περιφέρειας.
Αυτή η κατάσταση διευρύνει συνεχώς την ψαλίδα μεταξύ πλουσίων και φτωχών. Η μικρή ιδιοκτησία, που παραδοσιακά λειτουργούσε ως ανάχωμα στις ανισότητες στην Ελλάδα, δεν επαρκεί πλέον για να προστατεύσει τα ευάλωτα στρώματα. Οργανώσεις όπως το Ελληνικό Δίκτυο για την Καταπολέμηση της Φτώχειας ζητούν αλλαγές στο φορολογικό σύστημα (tax system) για δικαιότερη κατανομή των βαρών και κοινωνικά δίκαιες πολιτικές για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση (green and digital transition), ώστε να μην μένει κανείς πίσω.
Συμπερασματικά, η θετική εικόνα των μακροοικονομικών αριθμών σκιάζεται έντονα από τη ζοφερή πραγματικότητα που βιώνει ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι μόνο να διατηρήσει τους θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά να διασφαλίσει ότι τα οφέλη αυτής της ανάπτυξης θα διανεμηθούν δίκαια, στηρίζοντας τα εισοδήματα, τιθασεύοντας την ακρίβεια και μειώνοντας τις κοινωνικές ανισότητες που απειλούν τη συνοχή και το μέλλον της χώρας.
0 Σχόλια