Η Δομική Κυνικότητα: Γιατί στον «Πλανήτη Τραμπ» δεν σε σώζει το Δίκαιο, αλλά η Ισχύς
Η επιστροφή ή η επιρροή της «σχολής σκέψης» του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν συνιστά απλώς μια αλλαγή φρουράς στον Λευκό Οίκο. Συνιστά μια δομική επιλογή.
Μια μετατόπιση από την παραδοσιακή αυτοκρατορική στρατηγική, που βασιζόταν σε δίκτυα συμμαχιών και αξιών, σε μια ωμή, συναλλακτική λογική «εμπορικού καταστήματος». Και σε αυτό το νέο οικοσύστημα, το παράδειγμα των Κούρδων στέκει ως η πιο καθαρή, η πιο αδιαμφισβήτητη προειδοποίηση για το τι μέλλει γενέσθαι.Η «Ρευστοποίηση» των Συμμάχων
Οι Κούρδοι της Συρίας δεν ήταν απλώς περιστασιακοί συνεργάτες. Πολέμησαν στο έδαφος, «πόρτα-πόρτα» εναντίον του Χαλιφάτου, μετρώντας χιλιάδες νεκρούς. Κράτησαν όρθιο το μέτωπο κατά του ISIS όταν η Δύση δεν ήθελε να στείλει τα δικά της παιδιά να σκοτωθούν στην έρημο. Και στο τέλος; Πουλήθηκαν μέσα σε ένα βράδυ. Μια τηλεφωνική συνδιάλεξη ήταν αρκετή για να δοθεί το «πράσινο φως» στην Τουρκία και να αποσυρθεί η αμερικανική ομπρέλα προστασίας, ώστε να μην δυσαρεστηθεί ο Ερντογάν.
Αυτό που συνέβη δεν ήταν «Realpolitik» με την κλασική έννοια του Κίσινγκερ. Ήταν κυνισμός χωρίς ίχνος στρατηγικής συνέχειας. Η Realpolitik προϋποθέτει την εξυπηρέτηση του μακροπρόθεσμου συμφέροντος. Η κίνηση Τραμπ εξυπηρέτησε μόνο το βραχυπρόθεσμο «deal».
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το σημείο που έφερε στα όριά τους τους παραδοσιακούς Ρεπουμπλικάνους – τους λεγόμενους «hawks» (γεράκια), τους νεοσυντηρητικούς και τους στρατηγιστές του Πενταγώνου. Αυτοί οι άνθρωποι γνωρίζουν έναν θεμελιώδη κανόνα που η ομάδα Τραμπ δείχνει να αγνοεί: Δεν μπορείς να χτίζεις και να συντηρείς αυτοκρατορική ισχύ χωρίς αξιοπιστία.
Το Κόστος της Αναξιοπιστίας
Η ισχύς των ΗΠΑ μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο δεν βασίστηκε μόνο στα αεροπλανοφόρα, αλλά στην πεποίθηση των συμμάχων ότι η Ουάσιγκτον τηρεί τις δεσμεύσεις της. Αν ο σύμμαχος –είτε είναι αντάρτης στη Μέση Ανατολή, είτε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ– γνωρίζει ότι:
- Θα εγκαταλειφθεί μόλις αλλάξει το οικονομικό «deal», ή
- Θα θυσιαστεί μόλις ο αντίπαλος τάξει κάτι καλύτερο,
...τότε κανείς δεν ρισκάρει για σένα την επόμενη φορά. Η συμμαχία παύει να είναι στρατηγικό κεφάλαιο και μετατρέπεται σε αναλώσιμο συμβόλαιο ορισμένου χρόνου.
Η ομάδα Τραμπ βλέπει τις διεθνείς σχέσεις αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα του ισολογισμού. Σήμερα είναι οι Κούρδοι. Χθες ήταν οι Αφγανοί συνεργάτες που έμειναν πίσω στην Καμπούλ. Αύριο, πολύ πιθανόν, να είναι η Ουκρανία. Η λογική «πόσα μας κοστίζει το Κίεβο» έναντι του «τι κερδίζουμε από τη Ρωσία» είναι ήδη στο τραπέζι. Και, ας μη γελιόμαστε, σε αυτό το πλαίσιο, ακόμα και η Ευρώπη ή η Ελλάδα μπορεί να βρεθούν στη ζυγαριά, αν «χαλάει το deal» με έναν σημαντικότερο παίκτη, όπως η Τουρκία, ή αν κριθεί ότι το κόστος στήριξης είναι δυσανάλογο του οφέλους.
Η Παρενέργεια της «Ουδετερότητας» στα Ελληνοτουρκικά
Για την Ελλάδα, το συμπέρασμα είναι υπαρξιακής σημασίας. Το δόγμα Τραμπ δεν συγκινείται από έννοιες όπως «Διεθνές Δίκαιο», «ανθρώπινα δικαιώματα» ή «ιστορικοί δεσμοί». Αυτά είναι εργαλεία για ρητορική εσωτερικής κατανάλωσης.
Σε μια πιθανή κρίση στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο, η στάση των ΗΠΑ υπό μια τέτοια διοίκηση τείνει προς την «επιτήδεια ουδετερότητα». Ο Τραμπ έχει αποδείξει ότι γοητεύεται από τους αυταρχικούς ηγέτες («strongmen») τύπου Ερντογάν, τους οποίους θεωρεί ικανούς να «κάνουν τη δουλειά» χωρίς γραφειοκρατικές καθυστερήσεις.
Εδώ κρύβεται η μεγάλη παγίδα: Η ουδετερότητα του ισχυρού (ΗΠΑ) είναι, στην πράξη, πλεονέκτημα του επιτιθέμενου.
Όταν ο διαιτητής σφυρίζει αδιάφορα και λέει «βρείτε τα μεταξύ σας», τότε επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας. Και στη ζούγκλα, κερδίζει αυτός που έχει τον μεγαλύτερο στρατό, την μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και τις λιγότερες αναστολές. Η Τουρκία, ως αναθεωρητική δύναμη, επωφελείται από την αποδυνάμωση των θεσμών (ΝΑΤΟ, ΟΗΕ) και την απουσία αμερικανικής παρέμβασης. Η Ελλάδα, ως status quo δύναμη που βασίζεται στο Δίκαιο, χάνει το βασικό της στήριγμα αν το Δίκαιο δεν υποστηρίζεται από την απειλή βίας.
Το ΝΑΤΟ ως «Εταιρεία Security»
Ακόμα και το ΝΑΤΟ, υπό το πρίσμα του Τραμπ, μεταλλάσσεται. Δεν είναι πλέον μια ιερή συμμαχία δημοκρατιών, αλλά μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφαλείας, όπου «όποιος δεν πληρώνει συνδρομή (2% του ΑΕΠ), δεν προστατεύεται».
Αυτό δημιουργεί έναν επικίνδυνο κόσμο πολλών ταχυτήτων. Ο Πούτιν, ο Ερντογάν και κάθε άλλος περιφερειακός παίκτης λαμβάνουν το μήνυμα ότι τα άρθρα περί αμοιβαίας συνδρομής (Άρθρο 5) δεν είναι αυτόματα, αλλά υπόκεινται σε διαπραγμάτευση την ώρα της κρίσης.
Το Μάθημα για Εμάς
Γι’ αυτό οι «παλιοί» Ρεπουμπλικάνοι φρίκαραν και αποστασιοποιήθηκαν. Δεν διαφωνούν απαραίτητα με τον απομονωτισμό ή την ανάγκη να πληρώνουν οι Ευρωπαίοι περισσότερα. Αυτό που βλέπουν με τρόμο, όμως, είναι μια Αμερική που καίει τη φήμη δεκαετιών για μερικά πρόσκαιρα οφέλη.
Το πιο επικίνδυνο και κρίσιμο συμπέρασμα για την Ελλάδα είναι ξεκάθαρο:
Σε έναν κόσμο Τραμπ, δεν σε σώζει το ότι έχεις δίκιο. Σε σώζει μόνο η ισχύς σου.
Σε σώζει η δυνατότητά σου να επιβάλεις κόστος στον αντίπαλο. Σε σώζει η χρησιμότητά σου (π.χ. βάσεις Σούδας, Αλεξανδρούπολη, ενεργειακός κόμβος) και όχι η ηθική σου ανωτερότητα. Αν η Ελλάδα είναι απλώς ο «καλός μαθητής» που επικαλείται συνθήκες, θα αγνοηθεί. Αν είναι ο «απαραίτητος εταίρος» που μπορεί να δαγκώσει αν απειληθεί, τότε –και μόνο τότε– θα γίνει σεβαστή στο νέο, κυνικό παζάρι της Ουάσιγκτον.
Όλα τα άλλα είναι ψευδαισθήσεις για τα πάνελ των ειδήσεων. Η πραγματικότητα γράφεται με όρους ισχύος, και το παράδειγμα των Κούρδων είναι ο στυγνός καθρέφτης του μέλλοντός μας, αν επιλέξουμε να τον αγνοήσουμε.
0 Σχόλια